O czym marzy Robert Biedroń? „Jest pokusa, żeby go potorturować trochę"

Czterdzieści dziewięć rodzajów pokusy

24 lutego 1955 roku Kazimierz Moczarski wysłał do Naczelnej Prokuratury Wojska Polskiego pismo, w którym wyliczył czterdzieści dziewięć rodzajów tortur zastosowanych wobec niego w śledztwie. Bicie pałką gumową po całym ciele. Przypalanie papierosem. Niepozwalanie spać przez siedem do dziewięciu dób. Przesłuchiwano go od 30 listopada 1948 do 22 września 1952 roku, w więzieniu przy ulicy Rakowieckiej 37 w Warszawie. Był szefem Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Dostał wyrok śmierci, zamieniony potem na dożywocie, i wyszedł na wolność dopiero w 1956 roku.

Siedemdziesiąt jeden lat później polski europoseł opowiada w porannej rozmowie o aresztowanym prezesie Polskiego Komitetu Olimpijskiego Radosławie Piesiewiczu. Zaczyna od zastrzeżenia. – Oczywiście, że my go nie torturujemy, że go nie przypalamy żadnymi narzędziami – mówi Robert Biedroń w materiale opublikowanym 7 września 2026 roku, powołując się na demokrację i na granice prawa. I z tego samego zastrzeżenia wyprowadza puentę. – Oczywiście, że jest pokusa, żeby mu czymś przypiec tam, żeby go dopalić czymś, potorturować trochę, żeby sypał kolegów i koleżanki. Ale są inne sposoby. I będzie sypał.

Ktoś mógłby powiedzieć: przecież Biedroń tortur nie poparł, odrzucił je, i to na początku. Otóż właśnie z tym pierwszeństwem jest największy kłopot. W żadnej z relacji z tej rozmowy nie ma pytania o tortury. Europosła pytano o sprawę aresztowanego prezesa. Nikt nie wypiera się rzeczy, o które nie został oskarżony. Zaprzeczenie postawione przed pytaniem jest najstarszym sygnałem, jaki zna retoryka: temat był w głowie, zanim padł na antenie. Freud nazwałby to negacją i dopisałby, że wyparcie zdradza zwykle dokładnie to, co miało ukryć. Nie trzeba jednak psychoanalizy. Wystarczy zauważyć, że po zastrzeżeniu nie przyszła kropka, tylko ciąg dalszy, z przypalaniem, dopalaniem i sypaniem kolegów i koleżanek. To uruchomiła się wyobraźnia Roberta Biedronia. Nieproszona.

Zwieńczenie dwudziestoletniej walki

25 stycznia 2022 roku Robert Biedroń został przewodniczącym Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia Parlamentu Europejskiego, jako pierwszy Polak na tym stanowisku. – Ogromny zaszczyt i odpowiedzialność. Jest to zwieńczenie mojej dwudziestoletniej walki o prawa kobiet i równouprawnienie – napisał wtedy. Współzałożyciel Kampanii Przeciw Homofobii zbudował całą swoją pozycję na jednym twierdzeniu: że godność człowieka nie zależy od tego, kim ten człowiek jest.
Otóż zależy albo nie zależy. Zakaz tortur z artykułu 40 Konstytucji nie ma wyjątku dla nielubianych polityków i dla prezesów federacji sportowych. Artykuł 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, która wiąże Polskę od 1993 roku, jest jednym z nielicznych przepisów, których nie wolno zawiesić nawet podczas wojny. To przepis o tym, czego państwo nie może zrobić człowiekowi trzymanemu w celi. Czy obowiązuje on lewicę tylko wtedy, gdy zatrzymanemu akurat współczujemy?

Wszystkim, co było pod ręką

W 2016 roku, jako urzędujący prezydent Słupska, Biedroń wydał z Magdaleną Łyczko książkę „Pod prąd", w której opisał dom swojego dzieciństwa. Zapytany, czy ojciec go bił, odpowiedział: „Często. I wszystkim, co było pod ręką. A najgorsze było to, że nie potrafiłem wyczuć, w którym momencie ojciec jest w nastroju, by mi przyłożyć". To opis przemocy napisany przez człowieka, który wie, o czym mówi.

W kwietniu 2019 roku „Super Express" przypomniał sprawę sprzed prawie dwudziestu lat: po zawiadomieniu matki prokuratura skierowała przeciwko Biedroniowi akt oskarżenia z artykułu 207 i artykułu 157 paragraf 2 kodeksu karnego, a po pojednaniu matki i syna sąd warunkowo umorzył postępowanie. Nie był to wyrok skazujący. Akta później zaginęły — ich brak wyszedł na jaw w czerwcu 2013 roku, gdy poprosił o nie dziennikarz — a prezes sądu uznał, że nie ma przesłanek do wszczęcia procedury odtworzeniowej. W 2019 roku Robert i Helena Biedroniowie oświadczyli wspólnie, że „nigdy nie doszło do żadnych aktów przemocy" między nimi. Ale człowiek, który sam przeszedł przez publiczne oskarżenie, powinien być ostatnim, który w mediach fantazjuje o przypalaniu aresztowanego.

Nie przypalali, ale…

26 marca 2024 roku zatrzymano księdza Michała Olszewskiego, a dwa dni później sąd zastosował areszt wobec niego oraz dwóch urzędniczek Ministerstwa Sprawiedliwości, Urszuli Dubejko i Karoliny Kucharskiej. W grudniu tego samego roku Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek ogłosił wyniki badania tej sprawy.
Tortur rzecznik nie stwierdził i powiedział to wprost, bo słowo to ma definicję prawnomiędzynarodową, której w jego opinii tamte zdarzenia nie wypełniły. Wobec księdza stwierdził natomiast niehumanitarne traktowanie: piętnastogodzinne przesłuchanie w kajdankach, bez odpoczynku i posiłku, oraz nadmierne stosowanie kajdanek zespolonych przy konwojowaniu. Wobec obu urzędniczek wskazał liczne naruszenia praw, w tym osiemnaście godzin czynności z Karoliną Kucharską bez pełnowartościowego posiłku i przeszukania prowadzone przez mężczyzn wbrew przepisom. Wskazał też lukę: pierwsze godziny po zatrzymaniu są w Polsce uregulowane najsłabiej.
To nie jest sprawa jednego zakonnika i dwóch pań z ministerstwa. To sprawa każdego, kogo państwo kiedykolwiek zatrzyma. Na tym tle zdanie o pokusie przypalenia przestaje być figurą retoryczną.

Areszt wydobywczy nie boli od razu

Radosław Piesiewicz został zatrzymany 27 sierpnia 2026 roku przed własnym domem, około wpół do dziesiątej rano, gdy z niego wychodził; funkcjonariusze czekali na niego w samochodzie. Nie ukrywał się przed nikim. Sąd w Katowicach zastosował wobec niego areszt na trzy miesiące. Prokuratura zarzuca mu płatną protekcję i zaspokojenie części wierzycieli giełdy Zondacrypto z pokrzywdzeniem pozostałych, on zarzutom zaprzecza, a jego obrońcy złożyli zażalenie na areszt. Kto ma rację, rozstrzygnie sąd. Do prawomocnego wyroku prezes PKOl jest niewinny, i to nie jest kurtuazja, tylko artykuł 42 Konstytucji.

W 2025 roku sądy zastosowały tymczasowy areszt na etapie śledztwa wobec 17 933 osób, uwzględniając dziewięćdziesiąt procent prokuratorskich wniosków, dokładnie tak samo jak rok wcześniej. Sto sześćdziesiąt dwie osoby czekały w celi na skierowanie sprawy do sądu od roku do dwóch lat, dwadzieścia trzy dłużej niż dwa lata, a pięćset dwadzieścia trzy siedziały ponad dwa lata już w toku procesu. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał przewlekłość polskich aresztów za problem systemowy w wyroku Kauczor przeciwko Polsce z 3 lutego 2009 roku, a Helsińska Fundacja Praw Człowieka pokazała w raporcie z 19 września 2023 roku, że aresztów trwających ponad dwa lata w samym postępowaniu przygotowawczym przybyło z dwóch w 2014 roku do pięćdziesięciu jeden w 2022.

Czy dla człowieka nigdy niekaranego rok w celi bez wyroku, po którym podpisze wszystko, żeby wrócić do dzieci, jest czymś innym niż tortura? Nie bez powodu polszczyzna dorobiła się terminu „areszt wydobywczy" i wszyscy doskonale wiedzą, co się z takiego aresztu wydobywa.

Rakowiecka nie była żartem

Nie można stawiać znaku równości między porannym wywiadem a Rakowiecką. Ale funkcjonariusze, którzy stosowali wobec Moczarskiego czterdzieści dziewięć metod, nie byli sadystami znikąd. Byli aparatem formacji, która codziennie mówiła o postępie i lepszym świecie, a przemoc traktowała jako narzędzie robocze, dopuszczalne wtedy, gdy po drugiej stronie stołu siedział wróg polityczny. Adam Humer, od lipca 1947 roku wicedyrektor Departamentu Śledczego MBP, usłyszał wyrok dopiero w wolnej Polsce: dziewięć lat w pierwszej instancji, siedem i pół po apelacji.

Polska lewica przeszła po 1989 roku wiele zmian. Trudno jednak wskazać moment, w którym powiedziała wprost, że przemoc wobec przeciwnika politycznego jest wykluczona zawsze, bez względu na to, jak bardzo ten przeciwnik jest irytujący. Dlatego prawa człowieka wydają się na lewicy czymś w rodzaju abonamentu, który przysługuje swoim, a wobec obcych ulega zawieszeniu na czas śledztwa.

Przepis zamiast pokusy

1 marca 2017 roku ostatni osadzony opuścił areszt przy Rakowieckiej 37. Dziś jest tam Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL. Może Robert Biedroń powinien odwiedzić miejsce, gdzie komunistyczni oprawcy zamordowali rotmistrza Witolda Pileckiego, generała Augusta Emila Fieldorfa „Nila" i majora Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę". Państwo polskie uznało tamte metody za zbrodnię.
Ale nie potrafiło zmienić prawa. W polskim kodeksie karnym wciąż nie ma odrębnego typu przestępstwa tortur, odpowiadającego definicji z konwencji ONZ. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił w tej sprawie do Ministerstwa Sprawiedliwości 20 czerwca 2024 roku. Odpowiedź wiceministra Arkadiusza Myrchy z 28 sierpnia była zgodna: resort uznaje penalizację tortur za wymagającą „odrębnego uregulowania w Kodeksie karnym". Zgadza się też Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego. Zgadzają się w zasadzie wszyscy, a odrębnego projektu ustawy nikt do Sejmu do dziś nie skierował.

Europoseł Biedroń inicjatywy ustawodawczej w polskim parlamencie nie ma. Ma za to partię w koalicji rządzącej, klub w Sejmie i te dwadzieścia lat walki, o których pisał w styczniu 2022 roku. Tyle wystarczy, żeby ten jeden artykuł wreszcie w kodeksie stanął, i byłaby to odpowiedź trwalsza niż przeprosiny.
O tym, o czym marzy europoseł, wiemy od poniedziałku. Tym gorzej dla państwa, które siedemdziesiąt lat po piśmie Moczarskiego wciąż nie zapisało w kodeksie, że tortur nie wolno stosować.

Miłosz Manasterski

Źródło: Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X