Państwo w państwie pod szyldem KGHM

KGHM – miedziowy kolos, który karmi całe ­rodziny

KGHM Polska Miedź od dekad kojarzy się z narodowym skarbem: eksportem metali, tysiącami stabilnych etatów i wielomiliardowymi wpływami do budżetu państwa. Jednak historia spółki to także opowieść o sieci dyskretnych znajomości, które decydują, kto zarabia na państwowym gigancie naprawdę duże pieniądze. Najnowsze śledztwo „Gazety Polskiej” odsłania kulisy polityczno‑biznesowego układu, który po grudniowej zmianie władzy – wraz z nominowaniem posła PO Roberta Kropiwnickiego na wiceministra aktywów państwowych – znów rozszerzył swoje wpływy.

W marcu 2024 r. do zarządu KGHM weszli ludzie od lat związani z dolnośląskim biznesmenem Marianem Urbaniakiem: prezesem został Andrzej Szydło, a wiceprezesem – Piotr Stryczek. Obaj wywodzą się z prywatnych spółek świadczących usługi niemal wyłącznie dla KGHM. Równolegle do Rady Nadzorczej jednej z córek koncernu trafił Marek Markiewicz, prezes i udziałowiec Automatyki Miedź. To właśnie ta spółka w ubiegłym roku zwiększyła przychody o blisko 8 mln zł, korzystając – jak wynika z dokumentów – z preferencyjnego dostępu do kontraktów z macierzystym gigantem.

Urbaniak, dziś 76‑letni „baron” biznesu z Legnicy, rozpoczął ekspansję w połowie lat 90. – w okresie masowej prywatyzacji zakładów remontowych KGHM. Za grosze kupował dawne wydziały koncernu, przekształcając je w prywatne spółki usługowe. Mechanizm był prosty: firma formalnie odcinała pępowinę od państwowego koncernu, ale w praktyce nadal żyła niemal wyłącznie z jego zamówień. Z biegiem lat wokół Urbaniaka urosła konstelacja podmiotów: od Automatyki Miedź przez Remy i Hutnicze Przedsiębiorstwo Remontowe po ZUW Urbex.

Stary znajomy w nowym rozdaniu – powrót ludzi Urbaniaka

Historię gospodarczego księstwa Urbaniaka najlepiej ilustruje kariera Piotra Stryczka. Na początku lat 2000. sprzedał on własne udziały w Automatyce Miedź Urbaniakowi za ok. 700 tys. zł, lecz z firmy nigdy się nie wyprowadził: przez lata był jej prezesem, a w 2016 r. trafił do zarządu KGHM. Formalnie zrezygnował z udziałów i stanowiska dzień przed powołaniem na stołek w centrali – manewr zgodny z literą prawa, choć budzący poważne pytania o konflikt interesów.

Po powrocie do władzy koalicji Donalda Tuska, resort aktywów państwowych pod przewodnictwem Borysa Budki powierzył nadzór nad KGHM wiceministrowi Kropiwnickiemu. To zagorzały polityk Platformy z Legnicy, który w regionie ma opinię protektora lokalnych biznesów. Już dwa miesiące później – w marcu 2024 r. – Stryczek znów znalazł się w zarządzie miedziowego giganta, a Automatyka Miedź ponownie wystrzeliła z przychodami. W tym samym pakiecie do władz KGHM wszedł Andrzej Szydło (również współpracownik Urbaniaka), a Markiewicz objął fotel w Radzie Nadzorczej jednej z córek potentata.

Co łączy całą trójkę? Po pierwsze – wieloletnie interesy przy kontraktach z koncernem. Po drugie – prywatny pensjonat „Słoneczko” w Sławie, niewielkim miasteczku w Lubuskiem. Wspólne biznesy i wspólne wczasy tworzą środowisko, w którym granica między relacjami towarzyskimi a publicznym interesem od dawna się zatarła.

Automatyka  Miedź – złote kable pod patronatem giganta

Automatyka Miedź to dziś kluczowy beneficjent układu. Roczne sprawozdanie spółki za 2024 r. pokazuje imponujący wynik: 34,7 mln zł zysku netto – o 7,7 mln więcej niż rok wcześniej. Przychody netto utrzymują się na poziomie ok. 27 mln zł i od dwóch lat są niemal w całości „zmonetyzowane” w formie dywidendy dla trójki udziałowców: Markiewicza, Urbaniaka i tajemniczego inwestora kapitałowego.

W całym dokumencie przewija się mantrą zapewnienie, że „proces zakupowy KGHM jest przejrzysty i zgodny z wysokimi standardami etycznymi”. W praktyce jednak spółka córka od lat wygrywa zamówienia bez otwartych przetargów, korzystając z tzw. trybu negocjacji z jednym dostawcą. Ofertę uzasadnia „koniecznością zapewnienia ciągłości ruchu zakładów”, choć identyczne usługi mogłyby świadczyć firmy zewnętrzne w konkurencyjnych cenach.

Stryczek, zanim kolejny raz wylądował w zarządzie KGHM, nie tylko sprzedał swoje udziały w Automatyce – zbył je… Markowi Markiewiczowi. Formalnie więc konfliktu interesów nie ma; pytanie, czy duch etyki i przejrzystości na pewno został zachowany, pozostaje otwarte. Tym bardziej że tuż po powrocie Stryczka do spółki matki, jego „była” firma zainkasowała rekordowe kontrakty na modernizację instalacji w Hucie Miedzi Głogów.

Równie imponująco wygląda lista rad nadzorczych, w których zasiada Markiewicz: od medycznego MCZ po Nitroerg, wytwarzający materiały wybuchowe. Zasiadanie przy kilku stołach gwarantuje nie tylko wielomiesięczne diety, lecz także bezpośredni dostęp do planów inwestycyjnych, czyli de facto do listy przyszłych zleceń.

Remy, Urbex, HPR – miedziowy łańcuch pokarmowy

Spektakularna kariera Automatyki to jednak zaledwie wierzchołek góry lodowej. Analiza sprawozdań finansowych przygotowana przez dziennikarzy śledczych pokazuje, że cały holdingu Urbaniaka notuje podobne skoki:

• Remy – przychody ze sprzedaży w 2024 r. wyniosły 118 mln zł, o 27,5 mln więcej niż rok wcześniej. Zysk netto wzrósł do 6,6 mln zł, a aż 97 proc. przychodów pochodziło z kontraktów dla KGHM (m.in. Huty Miedzi Głogów oraz KGHM Zanam i Metraco).
• ZUW Urbex – wpływy z umów z koncernem sięgnęły 69,95 mln zł, co przełożyło się na 7,1 mln zł zysku netto.
• Hutnicze Przedsiębiorstwo Remontowe (HPR) – obrót 39,8 mln zł, zysk lekko powyżej 588 tys. zł.
• SPS Incon – producent konstrukcji stalowych, w którym udziały posiadał prezes KGHM Andrzej Szydło do marca 2024 r., zaraportował 42,5 mln zł przychodu i 223 tys. zł czystego zysku (spadek rok do roku).

Urbaniak przekonuje, że „specyfika górnictwa wymagająca ciągłego dozoru technicznego” uzasadnia powierzanie zleceń sprawdzonym partnerom. Tyle że w systemie zamówień publicznych tak duże uzależnienie od jednego płatnika jest co najmniej alarmujące: każdy przetarg, w którym startuje firma Urbaniaka, musi budzić pytanie, czy nowi gracze w ogóle mają szansę wejść na rynek bez politycznego parasola.

W odpowiedzi na pytania „Gazety Polskiej” biuro prasowe KGHM przesłało lakoniczną notkę o „zachowaniu zasad wolnej konkurencji”. Próba uzyskania komentarza u wiceministra Kropiwnickiego zakończyła się milczeniem. Posłowie opozycji zapowiadają interpelacje, jednak historia uczy, że sejmowe fajerwerki rzadko przekładają się na realną zmianę praktyk w spółkach Skarbu Państwa.

Źródło: Gazeta Polska (Piotr Nisztor), Ściśle Jawne, Portal TV Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X