Robert Kostro, twórca Muzeum Historii Polski, pierwszym laureatem Nagrody Instytutu Polska-Europa

Nagroda Polskiej Racji Stanu, przyznawana przez niezależny think tank Instytut Polska-Europa (IPE), została wręczona w tym roku po raz pierwszy w historii. Decyzją dziewięcioosobowej kapituły nagrody w składzie: Antoni Libera (przewodniczący), Liliana Sonik (sekretarz), Marek Budzisz, prof. Marek Cichocki, marszałek Marek Jurek, prof. Grzegorz Kucharczyk, prof. Zbigniew Lewicki, prof. Cezary Mik oraz prof. Stanisław Żerko – to wyjątkowe wyróżnienie trafiło do Roberta Kostro. Doceniono jego osiemnastoletnią, zakończoną sukcesem batalię o utworzenie i wybudowanie na terenie warszawskiej cytadeli jednej z najważniejszych i najnowocześniejszych instytucji kultury w Polsce – Muzeum Historii Polski.

Laudację na cześć laureata wygłosił przewodniczący kapituły, wybitny pisarz, reżyser i krytyk literacki Antoni Libera, który podkreślił nieprzeciętne cechy charakteru Roberta Kostro – jego odwagę, wytrwałość oraz odporność na liczne przeciwności podczas realizacji tego monumentalnego projektu. Statuetkę oraz dyplom wręczyli wspólnie dr Józef Orzeł, członek rady programowej Instytutu Polska-Europa, oraz Bogumił Kucza, dyrektor IPE.

LAUDACJA

Szanowny Panie Marszałku,
Szanowni Uczestnicy VI Kongresu Trójmorza w Lublinie,
Szanowni Państwo zebrani na Gali Regionów,

Ustanowiona i ufundowana przez Instytut Polska-Europa Nagroda Polskiej Racji Stanu zostaje w tym roku przyznana po raz pierwszy. Dlatego też wypada na wstępie powiedzieć kilka słów o tej inicjatywie, a przy okazji wyjaśnić, dlaczego właśnie tutaj, na tym forum będzie ona wręczona.

Wbrew lansowanym pod koniec XX wieku prognozom o końcu historii, o tym, że wraz z globalizacją ludzkość dobije wreszcie do szczęśliwego portu o nazwie liberalna demokracja i że z tą chwilą rozmaite bolączki i konflikty, które do tej pory rozdzierały świat, zostaną zażegnane – otóż wbrew tej świetlanej wizji, w dalszym ciągu żyjemy w świecie niespokojnym, a nawet bardziej gwałtownym i złowrogim, niż miało to miejsce na przełomie wieków. Za naszą granicą – już od czterech lat – toczy się pełnoskalowa wojna, a w wymiarze globalnym powstają nowe problemy i podziały. Unia Europejska nie jest już tą samą instytucją, co ta, do której przystępowaliśmy w roku 2004. Również Stany Zjednoczone zmieniły się w znaczący sposób. Jednocześnie Chiny, państwo o półtoramiliardowej populacji, wyrosły na bezprecedensową potęgę. A liczne państwa muzułmańskie dzielą się bądź na ultrabogate raje obfitujące w paliwa kopalne, bądź na upośledzone prowincje, skłonne do terroryzmu. Świat wraca do dawnych atawizmów i przesądów. Historia jest świadomie zakłamywana i pisana od nowa. O wszystkim decyduje tak zwana narracja: a więc nie to, jak jest w rzeczywistości, lecz jak zostaje to nazwane i opowiedziane. Żyjemy w epoce wielkiej gry pozorów i z coraz większym trudem rozróżniamy to, co prawdziwe, od falsyfikatu.

W tej sytuacji również na naszym podwórku wróciły dawne czy wręcz odwieczne pytania o nasze miejsce w świecie, a zwłaszcza o to, co gwarantuje nam stabilny i suwerenny byt; gdzie są nasze sojusze i priorytety, a co stanowi zagrożenie. I w tym właśnie kontekście idea Trójmorza, która stanowi temat lubelskiego Kongresu, łączy się w istotny i konstruktywny sposób z naszą inicjatywą.

Wydawałoby się, że nasze przesłanie jest oczywiste, a jednak nie dla wszystkich jest ono jednoznaczne. Dla jednych „racja stanu” to przywiązanie do tradycji, religii i języka, do szeroko pojętej kultury i obyczajowości; dla innych, przeciwnie, jest to odejście od dotychczasowego paradygmatu i roztopienie się w unifikującym modernizmie. Dyskusje na ten temat toczą się właściwie każdego dnia. Niestety, nie widać w tym sporze perspektywy rozsądnego konsensusu.

Stąd właśnie idea powołania do życia nagrody zawierającej w tytule właśnie to hasło. Jej inicjatorom i fundatorom nie chodzi jednak o to, aby dokonywać ciągłej aktualizacji owego starego pojęcia w kategoriach politycznych, tak by dostosowywać je do bieżącej sytuacji. Instytutowi Polska-Europa i powołanej przez niego dziewięcioosobowej kapitule chodzi raczej o to, aby poprzez wskazywanie określonych osób bądź instytucji, które zdobyły znaczące osiągnięcia na swym polu, odświeżać ponadczasowy sens tego kluczowego pojęcia. Chodzi więc o takie osobistości czy placówki, które w bezsporny sposób służą naszej wspólnocie, wzmacniając ją i wzbogacając.

Otóż jako przewodniczący wspomnianej wyżej kapituły mam zaszczyt i przyjemność ogłosić, że pierwszym laureatem Nagrody Polskiej Racji Stanu został pan Robert Kostro – wybitny historyk i publicysta, a w latach 2006–2024 twórca i dyrektor Muzeum Historii Polski, powstałego na terenie warszawskiej cytadeli. To właśnie za to dzieło – za wyjątkowy wkład w to przedsięwzięcie i doprowadzenie go do końca, otrzymuje on dzisiaj nasz laur, a wraz z nim wyrazy najwyższego uznania i wdzięczności.

Dzisiejszy laureat odznacza się nie tylko wybitną wiedzą i kompetencją w zakresie historii i muzealnictwa, lecz również nieprzeciętnymi cechami charakteru, takimi jak odwaga, wytrwałość i odporność na różnorodne przeciwieństwa. Już sama idea, by na terenie warszawskiej cytadeli, budowanej polskimi rękami przez rosyjskiego zaborcę w odwecie za Powstanie Listopadowe, by właśnie na tym terenie powstało wielkie i nowoczesne Muzeum Historii Polski, mówi sama za siebie. Można powiedzieć, że po blisko 170 latach miejsce to, będące symbolem narodowej klęski i poniżenia, zostało ostatecznie przywrócone Warszawie i stało się znakiem jej triumfu.

Pan Robert Kostro przez osiemnaście lat pełnienia swojej misji troszczył się nie tyl ko o przyszły programowy profil tej placówki, ale również, zwłaszcza przez pierwsze lata, o samą jej budowę, o utrzymanie właściwego tempa prac, o zgodność funkcjonalności wnętrz z ich przeznaczeniem. Był swoistym wodzem wielkiej batalii, która po ponad półtora wieku odbija utracony niegdyś przyczółek. Wyszedł z tej próby zwycięsko. Nagrodzono go za to, jak pisze gorzko Zbigniew Herbert w swoim Przesłaniu, „tym, co mieli pod ręką” – szyderstwem i niewdzięcznością. 

My jednak, pamiętając o jego zasługach – o ogromnej wiedzy, oddaniu sprawie i swoistym męstwie – wręczamy mu dzisiaj z tego tytułu Nagrodę Polskiej Racji Stanu. Z tej okazji wyrażamy również serdeczne podziękowanie organizatorom Kongresu Trójmorza w Lublinie za gościnę i zgodę, aby właśnie na tym, tak ważnym i godnym forum, nagroda ta została wręczona i stała się, być może, inspiracją do podobnych przedsięwzięć i działań.

Uroczystość wręczenia nagrody odbyła się na zaproszenie Marszałka Województwa Lubelskiego Jarosława Stawiarskiego w trakcie oficjalnej Gali Regionów, stanowiącej punkt kulminacyjny VI Samorządowego Kongresu Trójmorza.

Instytut Polska-Europa jest organizacją ekspercką działającą na rzecz rozwoju Polski. Celem jest budowa państwa opartego na wartościach konserwatywnych i wolnościowych, pracy i odpowiedzialności. Instytut zajmuje się przygotowywaniem projektów ustaw oraz innych aktów prawnych – od analizy potrzeb, poprzez opracowanie założeń, aż po redakcję finalnego projektu.

Nagroda Polskiej Racji Stanu IPE

Celem nagrody jest promowanie postaw i inicjatyw sprzyjających obronie i poszerzaniu suwerenności Polski, wzmacnianiu jej bezpieczeństwa, prestiżu i wpływu międzynarodowego, a także umacnianiu jedności narodowej i trwałości instytucji państwowych. Wyróżnienie to podkreśla znaczenie odpowiedzialnej polityki państwowej, troski o dobro wspólne oraz długofalowej, strategicznej troski o interes  Rzeczypospolitej.

Kapituła Nagrody Polskiej Racji Stanu IPE

Antoni Libera (Przewodniczący Kapituły)
pisarz, tłumacz, reżyser teatralny i krytyk literacki, Kawaler Orderu Orła Białego;
Liliana Sonik (Sekretarz Kapituły)
filolog, publicystka, działaczka opozycji demokratycznej w czasach PRL;
Marek Budzisz
historyk, geopolityk, ekspert ds. wschodnich;
prof. Marek Cichocki
filozof, politolog, pracownik naukowy Collegium Civitas;
Marek Jurek
historyk, publicysta, wieloletni poseł, Marszałek Sejmu (2005–2007);
prof. Grzegorz Kucharczyk
historyk, niemcoznawca, pracownik naukowy Instytutu Historii PAN;
prof. Zbigniew Lewicki
politolog, amerykanista, pracownik naukowy Uniwersytetu Kardynała Stefana 
Wyszyńskiego w Warszawie;
prof. Cezary Mik
prawnik, specjalista z zakresu prawa europejskiego, pracownik naukowy Uniwersytetu 
Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie;
prof. Stanisław Żerko
historyk, niemcoznawca, pracownik naukowy Instytutu Zachodniego.

Źródło: Instytut Polska-Europa, Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X