Przejdź do treści
WAŻNE! Na portalu tvrepublika.pl dostępna jest anglojęzyczna wersja artykułu opisująca tragiczne zdarzenia z Krakowa, do których doszło 7 listopada. Republikę spotykają represje ze strony rządu za zadawanie trudnych pytań. Udostępnij prawdę swoim znajomym!
NBP Prezes NBP prof. Adam Glapiński: Narodowy Bank Polski zgromadził 700 ton złota. To historyczne osiągnięcie. Zrealizowaliśmy cel przyjęty przez Zarząd NBP. Polska ugruntowała swoją pozycję w gronie dziesięciu państw o największych zasobach złota na świecie
NBP Prezes NBP prof. Adam Glapiński: Narodowy Bank Polski i ja osobiście, tak jak każdego dnia, będziemy podejmować wszelkie starania na rzecz rozwoju gospodarczego Ojczyzny i pomyślności obywateli
NBP C.D. Prezes NBP prof. Adam Glapiński: Pragnę Państwa uspokoić oraz zapewnić, że bank centralny nie podda się żadnej politycznej presji
Ważne Portal Niezależna ustalił, że w dniu zamachu, do którego doszło 7 listopada w Krakowie, wysłano do Warszawy aż 141 krakowskich funkcjonariuszy prewencji policji. Tuż przed tragedią cały obszar krakowskiego Starego Miasta patrolowało 10 funkcjonariuszy
Ważne Wyjątkowa kolekcja 72 bajek Tomasza Sakiewicza w limitowanym wydaniu kolekcjonerskim! Szczegóły pod numerem telefonu: 22 232 37 70
22:22 Francja: Dziesiątki tysięcy ludzi wzięły udział we wtorek w protestach zwołanych przez związki zawodowe w sektorze publicznym z żądaniami zwiększenia płac
21:51 Sejm odrzucił wniosek o wyrażenie wotum nieufności wobec rządu Donalda Tuska
21:31 Leszek Balcerowicz, Czesław Bielecki, Adam Bujak, Aleksander Hall, Antoni Libera, Zofia Romaszewska, Wojciech Roszkowski i ojciec Jacek Salij jako odznaczeni Orderem Orła Białego podpisali się pod apelem do posłanek i posłów o kompromis ws. TK
20:46 USA: Koncern Apple poinformował we wtorek, że szereg usług Apple, w tym sklep z aplikacjami AppStore i iCloud, zmagają się z awariami. Przyczyna jest nieznana
20:05 Minister finansów: W najbliższych tygodniach rząd podejmie decyzję, czy pakiet Ceny Paliwa Niżej powinien być w całości lub częściowo przedłużony w pierwszych miesiącach 2027 r.
19:09 Ukraina: Prezydent Wołodymyr Zełenski zaproponował partnerom wymianę rakiet zamówionych przez Ukrainę na pociski przechwytujące do systemów obrony powietrznej Patriot i IRIS-T, które znajdują się w ich zapasach
18:30 MON: W 2027 roku w Toruniu powstanie Oficerska Szkoła Artylerii. Zostanie utworzona na bazie istniejącego już Centrum Szkolenia Wojsk Rakietowych i Artylerii im. gen. Józefa Bema
Portal tvrepublika.pl Informacje z kraju i świata 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Nie zasypiamy nigdy. Bądź z nami - TVREPUBLIKA.PL
Wydarzenia Klub "Gazety Polskiej" Lubin zaprasza na pikietę w obronie Trybunału Konstytucyjnego i poparcia dla Prezydenta Karola Nawrockiego. 18 listopada, godz. 16:00 pod Ratusz w Lubinie
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” w Wołowie zaprasza na spotkanie z red. TV Republika Januszem Życzkowskim, 18 listopada, g. 18, Wołowska Biblioteka, Wołów
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Elbląg zaprasza na manifestację w obronie Trybunału Konstytucyjnego. 19 listopada, godz. 18:00 Plac Konstytucji przy Sądzie Okręgowym w Elblągu
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Skierniewice II zaprasza na spotkanie z historykiem Łukaszem Jasiną, 19 listopada, g. 18.00, Akademia Nauk Stosowanych Stefana Batorego, ul. Batorego 64F, Skierniewice
Wydarzenie Klub Gazety Polskiej w Zielonej Górze i Tomasz Naruszewicz zapraszają na protest w obronie Trybunału Konstytucyjnego. Piątek, 20.11, g. 15:00, plac przed Urzędem Marszałkowskim ul. Podgórna 7, w Zielonej Górze
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Płock i poseł Wioletta Kulpa zapraszają na spotkanie z posłem Michałem Wosiem, 20 listopada godz. 18:00, Orlen Arena w Płocku
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Sierakowice zaprasza na protest w obronie Trybunału Konstytucyjnego, 20 listopada, g. 17, przed Sądem Rejonowym, ul. Kościuszki 1, Kartuzy
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Chrzanów i poseł Mariusz Krystian zapraszają na otwarte spotkanie z posłem Mariuszem Goskiem 21 listopada, godz. 15.00 w salce parafialnej ul. Mickiewicza 7, Chrzanów
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" w Skierniewicach zapraszaj na protest przeciwko łamaniu praworządności, prześladowaniu i nękaniu wolnych mediów oraz manifestacja poparcia dla Prezydenta Karola Nawrockiego, 22 listopada, g. 15, Rynek Główny, Skierniewice
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Sucha Beskidzka zaprasza na spotkanie z posłami: Mariuszem Krystian oraz Mariuszem Goskiem, 21 listopada, g. 18, Dom Katolicki, ul. Rynek 15
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Tarnowskie Góry i Katowice zapraszają na protest w obronie Prezydenta RP Karola Nawrockiego i w obronie Trybunału Konstytucyjnego oraz TV Republika, 21 listopada, g. 16, Plac Chrobrego, Katowice
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Wałbrzych zaprasza na Mszę Św. w intencji Ojczyzny oraz Prezydenta RP Karola Nawrockiego. 22 listopada, godz. 12:30, Wałbrzyska Kolegiata Pw. NMP Bolesnej i Św. Aniołów Stróżów
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Nowy Targ zaprasza na spotkanie z Posłem na Sejm Edwardem Siarką. 22 listopada, godz. 18:00. Spółdzielczy Dom Kultury, al. Mikołaja Kopernika 12, Nowy Targ
Wydarzenia Klub „Gazety Polskiej” w Zamościu zaprasza na wiec poparcia Prezydenta Karola Nawrockiego, 22 listopada, g. 13.00, Rynek Wielki, Zamość
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Perth (Australia) zbiera podpisy pod listem protestacyjnym przeciw łamaniu prawa w Polsce, do 23 listopada, w miejscach spotkań Polonii
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Starogard Gd. zaprasza na spotkanie z Prezesem TV Republika Tomaszem Sakiewiczem i bardem Pawłem Piekarczykiem, 25 listopada, godz. 18:00, Sala Kinowa „Sokół” al. Jana Pawła II 2, Starogard Gdański
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Myślenice i poseł Władysław Kurowski zapraszają na spotkanie z posłem Jackiem Sasinem. 26 listopada, godz. 17:00 Dom Katolicki im. ks. Prałata Józefa Bylicy, ul. 3 Maja 1A, Myślenice
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Chojnice, posłowie Dorota Arciszewska-Mielewczyk, Aleksander Mrówczyński zapraszają na spotkanie z dr Oskarem Kida, Oskarem Szafarowiczem. 27 listopada, godz. 17:00 Centrum Edukacyjno-Wdrożeniowe ul. Piłsudskiego 30A, Chojnice
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Warszawa Bielany-Żoliborz oraz Stowarzyszenie „Solidarność Walcząca” zapraszają na uroczystość upamiętnienia Maurycego Mochanckiego, 28.11, Warszawa, Cmentarz Powązkowski, godz. 11.45 przy bramie od strony ul. Powązkowskiej
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Toruń zaprasza na spotkanie z Tomaszem Sakiewiczem, Prezesem TV Republika oraz Pawłem Piekarczykiem. 3 grudnia, godz. 18:00. Centrum Dialogu im. Jana Pawła II, Pl. bł. Stefana W. Frelichowskiego 1, Toruń

Rocznica powstania Państwa Podziemnego. Polska walka o niepodległość

Źródło: Fot. wiki / CC BY 2.0 / Kancelaria Sejmu / Krzysztof Białoskórski

82 lata temu, 27 września 1939 r., powstała Służba Zwycięstwu Polski – zaczątek Polskiego Państwa Podziemnego. Była to druga w ciągu niespełna osiemdziesięciu lat próba powołania tajnych struktur państwa walczącego o niepodległość. Twórcy PPP byli świadomi, że są kontynuatorami Tajemnego Państwa Polskiego z lat 1863–1864.

U podstaw istnienia struktur wojskowych i cywilnych Polskiego Państwa Podziemnego leży rozkaz wydany przez internowanego w Rumunii marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Dokument ten upoważniał kierującego obroną Warszawy gen. Juliusza Rómmla do podejmowania dalszych decyzji co do kontynuowania walki. Rozkaz, postawa korpusu oficerskiego wciąż przebywającego w kraju oraz tworzenie się polskich oddziałów we Francji faktycznie wykluczały możliwość kapitulacji. W sytuacji wyczerpujących się możliwości kontynuowania jawnej walki koniecznością stało się powołanie podziemnych struktur kontynuujących misję państwa na całym jego obszarze. 

„Dane mi przez Naczelnego Wodza w porozumieniu z rządem pełnomocnictwo dowodzenia w wojnie z najazdem na obszarze całego Państwa przekazuję gen. bryg. Michałowi Tadeuszowi Tokarzewskiemu-Karaszewiczowi z zadaniem prowadzenia dalszej walki o utrzymanie niepodległości i całości granic” – stwierdzał w rozkazie z 26 września 1939 r. gen. Juliusz Rómmel. Kilka godzin później, w nocy z 26 na 27 września, gen. Tokarzewski-Karaszewicz zaprzysiągł pierwszych oficerów mających tworzyć dowództwo Służby Zwycięstwu Polsce.

27 września – 82. rocznica powstania Polskiego Państwa Podziemnego #Pamiętamy #AK #PolskiePaństwoPodziemne pic.twitter.com/PkqOotnvTn

— CBA (@CBAgovPL) September 27, 2021

Michał Tokarzewski-Karaszewicz był weteranem Legionów Polskich oraz Polskiej Organizacji Wojskowej. W latach 1916–1918 formował struktury POW, których celem miało być uwolnienie wschodnich ziem polskich znajdujących się najpierw we władaniu carskiej Rosji, a następnie Niemiec. Do pełnienia tej misji przygotowywał się w szeregach Związku Walki Czynnej, który od 1908 r. pod dowództwem Kazimierza Sosnkowskiego i ideową kontrolą Józefa Piłsudskiego przygotowywał kadry oficerskie do przyszłej wojny o niepodległość. Struktura ZWC była podzielona na drobne oddziały zarządzane przez „okręgi” i „dzielnice”. Ostatecznym założeniem miało być wywołanie powstania w Królestwie Polskim.

Twórcy Związku Walki Czynnej zdawali sobie sprawę, że są pierwszą od upadku Powstania Styczniowego strukturą konspiracyjną nastawioną na walkę zbrojną. Piłsudski i jego otoczenie byli zafascynowani funkcjonującym pół wieku wcześniej Tajemnym Państwem Polskim. Dążyli do zrekonstruowania schematów struktur podziemnych i niepopełnienia błędów swoich poprzedników, które doprowadziły m.in. do aresztowania dyktatora zrywu Romualda Traugutta. Co równie istotne, twórcy ZWC, podobnie jak twórcy Tajemnego Państwa Polskiego, utożsamiali swój program walki zbrojnej z ideami głębokich zmian społecznych. Program otoczenia Piłsudskiego zakładał dokonanie „społecznej reformy, która by ogółowi obywateli wyzwolonego kraju zagwarantowała prawo do pracy i chleba, a zamieniając ziemię na własność narodową, zwróciła ją dawnemu jej właścicielowi – milionom pracującego ludu”. Tym samym Piłsudski ostatecznie odcinał się od charakterystycznego dla idei socjalistycznych dążenia do zmian rewolucyjnych. Świadectwem tego było też stopniowe słabnięcie związków z PPS-Frakcją Rewolucyjną. U progu I wojny światowej komórki ZWC działały we wszystkich trzech zaborach oraz niektórych skupiskach polskiej emigracji.

W Archikatedrze pw. św. Jakuba w #Szczecin w przededniu 82. rocznicy powstania Polskiego Państwa Podziemnego wojewoda @BoguckiZbigniew uczestniczy w Mszy Św. w inwencji poległych i zmarłych twórców i żołnierzy tego fenomenu na skalę światową jakim było Polskie Państwo Podziemne???????? pic.twitter.com/lCTzvDvpZv

— Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki (@zuw_szczecin) September 26, 2021

Również Tajemne Państwo Polskie już w momencie wybuchu Powstania Styczniowego zdefiniowało cele prowadzonej walki. „W pierwszym zaraz dniu jawnego wystąpienia, w pierwszej chwili rozpoczęcia świętej walki, K. C. N. [Komitet Centralny Narodowy przekształcony w Tymczasowy Rząd Narodowy – przyp. red.] ogłasza wszystkich synów Polski, bez różnicy wiary i rodu, pochodzenia i stanu, wolnemi i równemi Obywatelami kraju” – podkreślano w manifeście ogłoszonym 22 stycznia 1863 r.

Autorem koncepcji Tajemnego Państwa Polskiego był Agaton Giller. Pochodzący z Wielkopolski działacz niepodległościowy już od 1862 r. przygotowywał instrukcje pracy konspiracyjnej. W jednej z nich, pochodzącej z lipca tamtego roku, zaznaczał, że ostatecznym celem rodzącego się od kilkunastu miesięcy podziemia jest przygotowanie „do powszechnego, a na dobry skutek obrachowanego powstania”. Kilka tygodni później napisał odezwę, która uznawała, że Komitet Centralny Narodowy jest faktycznym rządem Polski. Co ciekawe, Giller uważał wybuch Powstania Styczniowego za przedwczesny, niedostatecznie przygotowany i sprowokowany przez władze rosyjskie.

Obchody rocznicy powstania Państwa Podziemnego. Będą zmiany w organizacji ruchuhttps://t.co/bGHBqoNPag#poznań #państwopodziemne #motoutrudnienia #obchody #rocznica

— Codzienny Poznań (@codziennypoznan) September 26, 2021

Mimo że historia walk o niepodległość prowadzonych metodami konspiracyjnymi ma znacznie dłuższą tradycję niż Tajemne Państwo Polskie i sięga co najmniej okresu przygotowań do wybuchu Insurekcji Kościuszkowskiej, to jednak właśnie w okresie Powstania Styczniowego uruchomiono struktury o charakterze cywilnym. Ich przeznaczeniem miało być koordynowanie lokalnych siatek życia codziennego. Instytucje Tajemnego Państwa Polskiego nadzorowały pobór podatków, działanie prasy, pocztę, uwłaszczenie chłopów, zwalczanie współpracy z zaborcą, a nawet druk obligacji. W realiach walki partyzanckiej jego symbolem była umieszczana na dokumentach oraz drukach propagandowych pieczęć Rządu Narodowego łącząca herby Polski, Litwy i Rusi oraz hasło „Równość, wolność, niepodległość”. Zgodnie z ideowym przesłaniem odezw władz powstańczych oraz symboliczną pieczęcią struktury Tajemnego Państwa Polskiego objęły niemal cały obszar ziem Rzeczypospolitej zagrabionych przez Rosję. Rząd uznawał również, że sprawuje władzę nad całym obszarem RP sprzed I rozbioru. Obok instytucji państwowych powoływano liczne formacje społeczne współpracujące z lokalnymi przedstawicielami Tajemnego Państwa, m.in. komitety skupiające kobiety zajmujące się opieką nad rannymi lub pomocą dla rodzin poległych.

Uznając się za w pełni pełnoprawne, Tajemne Państwo Polskie rozpoczęło także budowę struktur dyplomatycznych. 15 maja 1863 r. w Paryżu utworzono Agencję Główną reprezentującą rząd na arenie międzynarodowej. W ciągu kilku kolejnych miesięcy przedstawicielstwa Agencji założono w dziesięciu krajach europejskich. Przez niemal cały okres zaborów istniały kontakty między ośrodkami polskiej emigracji w Europie Zachodniej a krajem. Szczególną rolę odgrywali „agenci” stronnictwa Hôtelu Lambert. Stojący na jego czele książę Adam Jerzy Czartoryski przez wielu uznawany był za emigracyjnego władcę Polski.

Nawiązywanie do tradycji Tajemnego Państwa Polskiego przybierało często nietypowe formy. Na siłę idei „rządu narodowego” działającego w konspiracji zwracał uwagę zafascynowany Powstaniem Styczniowym Józef Piłsudski. Dlatego w sierpniu 1914 r. stwierdził, że marsz jego I Kompanii Kadrowej na Kielce musi być wsparty mistyfikacją powołania działającego w Warszawie „rządu narodowego”. „W Warszawie utworzył się Rząd Narodowy. Obowiązkiem wszystkich Polaków jest skupić się solidarnie pod jego władzą. Komendantem polskich sił wojskowych mianowany został obywatel Józef Piłsudski, którego rozporządzeniom wszyscy ulegać winni” – podkreślał Piłsudski w odezwie wydanej w sierpniu 1914 r.

– Jestem sanitariuszką! Moim obowiązkiem jest pozostać z rannymi – Ewa Matuszewska "Mewa". ❤

26 września '44 roku Niemcy zajęli szpital. Zamordowali Ewę i rannych.
Kilka dni wcześniej pisała do Matki:
– To, co przeżywamy na Mokotowie jest piekłem, ale mamy wolność, więc warto! pic.twitter.com/kfdrkG9ILF

— Nie zapomnij o nas (@NieZapomnijONas) September 26, 2021

Przyszły naczelnik odrodzonego państwa bez wątpienia jednak trafnie definiował znaczenie Tajemnego Państwa Polskiego. „Wielkość naszego narodu w wielkiej epoce 63-ego roku istniała, a polegała ona na jedynym może w dziejach naszych Rządzie, który nieznany z imienia, był tak szanowany i tak słuchany, że zazdrość wzbudzić może we wszystkich krajach i u wszystkich narodów” – pisał w wydanym u progu I wojny światowej opracowaniu „Rok 1863”. 

Współcześnie znaczenie symboliki Rządu Narodowego określił wybitny historyk prof. Jerzy Zdrada: „Wszystkie poprzednie powstania miały swe jawne struktury władzy na wyzwolonym terytorium. W 1863–1864 wolnej ziemi polskiej było tyle, co w obozie powstańczym. Uniemożliwiało to ujawnienie Rządu Narodowego, który przez cały okres powstania działał w konspiracji, a jego członkowie pozostawali anonimowi”.

„Polska Walcząca – to krąg szerszy: to zarówno ludzie podziemni, jak i liczne masy całego walczącego Narodu. W walce jest dziś drukarz tajnej drukarni i młody chłopak wiejski wywieziony do Niemiec na roboty, i matka jedynego syna męczonego w kaźni obozowej: w walce jest łączniczka niosąca pocztę i chłop zamojski niszczony w dziki sposób; w walce jest uczestnik akcji bojowej, w walce jest wreszcie żona rezerwisty w niewoli, która bohatersko zmaga się o byt swoich dzieci. Polska Walcząca – to my wszyscy”.

Dziś często utożsamia się określenie „Polska Walcząca” z Polskim Państwem Podziemnym. W okresie okupacji niemieckiej niemal nie mówiono o Polskim Państwie Podziemnym, lecz raczej o „Polsce podziemnej” lub „Polsce walczącej”. Na potrzebę zdefiniowania tych pojęć zwracał uwagę autor „Kamieni na szaniec”, szef Biura Informacji i Propagandy Komendy Okręgu Warszawskiego AK Aleksander Kamiński w „Biuletynie Informacyjnym" z września 1943 r.: „Polska Walcząca – to krąg szerszy: to zarówno ludzie podziemni, jak i liczne masy całego walczącego Narodu. W walce jest dziś drukarz tajnej drukarni i młody chłopak wiejski wywieziony do Niemiec na roboty, i matka jedynego syna męczonego w kaźni obozowej: w walce jest łączniczka niosąca pocztę i chłop zamojski niszczony w dziki sposób; w walce jest uczestnik akcji bojowej, w walce jest wreszcie żona rezerwisty w niewoli, która bohatersko zmaga się o byt swoich dzieci. Polska Walcząca – to my wszyscy”.

27 września 1939 roku powołano Służbę Zwycięstwu Polski - przyszły Związek Walki Zbrojnej - Armię Krajową. ????????
▶️ Z tej okazji przypominamy, że zbiór prasy konspiracyjnej i powstańczej z zasobu Archiwum Akt Nowych jest już dostępny online! ????
▶️ https://t.co/vGS4Qx3FGy pic.twitter.com/TEeqdrTvWk

— Archiwum Akt Nowych (@aan_gov_pl) September 27, 2021

W czasie gdy Kamiński pisał te słowa, w Londynie jeden z najlepszych emisariuszy rządu RP pracował nad książką, która zachodnim czytelnikom miała pozwolić na zrozumienie fenomenu państwa działającego w podziemiu oraz jego odróżnienie od ruchów oporu działających w każdym państwie okupowanym przez Niemcy, ich sojuszników lub Związek Sowiecki. 

„Polskie Państwo Podziemne, w którego ramach działałem, podlegało władzy polskiego rządu w Londynie. Wiem, że poza tą organizacją były i inne czynniki prowadzące działalność pod kierunkiem czy też wpływem Moskwy. A skoro moim szczerym zamiarem było opisanie tylko osobistych przeżyć, poczynania tamtych ugrupowań nie zostały właściwie uwzględnione w tej książce. Jako pierwszy aktywny działacz polskiego Podziemia, któremu poszczęściło się przedstawić w druku pewne aspekty jego dziejów, liczę, że zachęci to innych do opisania własnych doświadczeń i że dzięki takim opowieściom wolni ludzi na całym świecie zdołają wyrobić sobie obiektywne zdanie o tym, jak naród polski odpowiedział na niemiecki podbój” – pisał Jan Karski w książce „Tajne państwo”. W ten sposób legendarny emisariusz odróżnił legalne instytucje państwa polskiego od funkcjonujących bez uznania jego autorytetu lub jako agentura Kremla.

Symbolami działalności Tajemnego Państwa Polskiego w latach 1863–1864 były pieczęcie władz powstańczych. Kolejne pokolenia, m.in. to, które walczyło w Legionach Polskich, inspirowały się odezwą Tymczasowego Rządu Narodowego z 22 stycznia 1863 r. W przypadku Podziemnego Państwa Polskiego podobną rolę miał odegrać „Testament Polski Podziemnej”. 1 lipca 1945 r. działająca wciąż w konspiracji Rada Jedności Narodowej opublikowała manifest podsumowujący dotychczasową walkę toczoną przez Polskie Państwo Podziemne. Jego głównym autorem był poeta i ostatni Delegat Rządu na Kraj Jerzy Braun. 

„Nie będziemy tu reklamować jej ofiar i zasług, pozostawiając sąd o tym historii, stwierdzamy tylko, że Polska Walcząca podtrzymywała w narodzie ducha oporu i wolności, zaharto

dzieje.pl