UJAWNIAMY! Project Manager z Mumbaju, PKB Polski pomniejszony 1000 razy i ślady ChatGPT. Ministerstwo Finansów wykorzystało taką opinię przy emisji obligacji za 1,25 miliarda euro!

Project Manager i ekipa z Mumbaju! Czy resort Domańskiego ciął koszta na ważnym dokumencie?

Ministerstwo Finansów przygotowało Green Bond Framework, czyli regulamin określający, jakie wydatki mogą otrzymać zieloną etykietę, kto je wybiera, jak śledzone są pieniądze i w jaki sposób należy później rozliczać ich wykorzystanie. Następnie Sustainalytics wydało Second-Party Opinion, czyli zewnętrzną ocenę zgodności tego regulaminu z zasadami ICMA. SPO z kolei ma przekonać inwestorów, że opisany przez państwo mechanizm odpowiada standardom zielonych obligacji. MF opublikowało oba dokumenty 25 czerwca 2025 roku. Pięć dni później wyceniło dwunastoletnią zieloną transzę o wartości 1,25 mld euro, a w komunikacie zapowiedziało wykorzystanie wpływów zgodnie z Frameworkiem i opinią Sustainalytics. Resort otrzymał dokument, dopuścił go do publikacji i powołał się na niego przy emisji. 

Wiele państw ponawia zielone emisje co rok lub co kilka lat. Polska na rynek zielonych obligacji wróciła po ponad sześciu latach przerwy. Ostatni raz sprzedała takie obligacje w 2019 roku. Dla kraju, który w 2016 roku jako pierwszy na świecie wyemitował suwerenne zielone obligacje, miał to być powrót do roli pioniera i ponowne przedstawienie inwestorom programu finansowania transformacji energetycznej. Tymczasem resort Domańskiego opublikował i wykorzystał przy emisji opinię zawierającą tysiąckrotnie zaniżone PKB Polski, nieaktualny cel klimatyczny UE oraz odsyłacz ze śladem ChatGPT. 

Project Manager odpowiedzialna za powstanie SPO to Sumaiya Waheed z Mumbaju. Także część wsparcia projektu ulokowano w Mumbaju. Nagromadzenie elementarnych błędów każe jednak zapytać, czy przy organizacji zlecenia optymalizowano koszty kosztem kontroli merytorycznej? Czy opinię wspierającą emisję państwowego długu za 1,25 mld euro potraktowano jak zestandaryzowane, możliwie tanie zlecenie? MF i Sustainalytics powinny ujawnić, jakie kwalifikacje musiał mieć zespół, ile osób faktycznie sprawdzało dokument oraz kto odpowiadał za końcowy fact-checking? Wysłaliśmy pytania w tej sprawie, ale do dnia publikacji artykułu nie uzyskaliśmy żadnej odpowiedzi.

Sustainalytics zastrzegło w dokumencie, że nie potwierdza prawdziwości, wiarygodności ani kompletności faktów przekazanych przez Polskę, na których została oparta opinia. Jednocześnie 13 razy przywołuje zapewnienia emitenta za pomocą formuły „Poland has confirmed”. Dotyczą one między innymi braku podwójnego liczenia projektów, ograniczenia paliw kopalnych przy energetyce wiatrowej, wyłączenia lotnictwa wojskowego, okresu leasingu, gatunków wykorzystywanych przy zalesianiu oraz rurociągów dla paliw kopalnych. Są to warunki mogące przesądzać, które wydatki otrzymają zieloną kwalifikację. 

Projekt prowadziła osoba wskazana przez wykonawcę w Indiach, a polski emitent dostarczał dane, dokumenty i wyjaśnienia. Tym ważniejsze staje się pytanie o kontrolę po stronie Warszawy. Kto przygotował materiały? Kto porównał projekt opinii z polskimi strategiami? Kto sprawdził wersję ostateczną przed publikacją? Przy 1,25 mld euro długu państwowego odpowiedź nie może sprowadzać się do pieczęci zewnętrznej firmy.

Wykonawcą opinii SPO było Sustainalytics. To należąca do grupy Morningstar międzynarodowa firma zajmująca się ocenami ESG i wystawianiem zewnętrznych opinii do zielonych emisji. W styczniu tego roku, niespełna 7 miesięcy po wystawieniu opinii dla Polski, Responsible Investor poinformował, że Morningstar Sustainalytics wycofuje się z działalności polegającej na przygotowywaniu dokumentów typu Second-Party Opinion. Powodem miały być trudności ze skalowaniem tego biznesu. Sustainalytics potwierdziło, że usługa została wygaszona w pierwszym kwartale 2026 roku, a Morningstar podał później inwestorom, że produkt został w tym okresie wycofany. Firma nie wiązała tej decyzji z polskim dokumentem.

Festiwal rządowej farsy! Błędy mnożą się z każdym akapitem, od PKB po cele klimatyczne…

W opinii zapisano, że polski PKB w 2023 roku wynosił 800 mln dolarów. Baza WITS Banku Światowego podaje 812 451 mln dolarów, czyli ponad 812 mld. Różnica jest około tysiąckrotna. W tym samym zdaniu wymieniono około 38 mln mieszkańców. Podzielenie liczb z opinii daje około 21 dolarów rocznego PKB na osobę. Błąd pozostał w pliku opublikowanym przez resort odpowiedzialny za finanse państwa.

W przypisie 72, odsyłacz do bazy prawnej FAO kończy wspomnianym na początku artykułu parametrem utm_source=chatgpt.com. Oznaczenie jest widoczne w tekście i zapisane w aktywnym hiperłączu PDF. To techniczny ślad powiązania odsyłacza z ChatGPT. Zapytaliśmy Sustainalytics i MF, czy używano sztucznej inteligencji, do jakich czynności, jak sprawdzano wyniki oraz czy do zewnętrznego narzędzia trafiły materiały niepubliczne? Pytamy także, czy umowa regulowała używanie AI i ochronę przekazywanych danych.

Autorzy przypisali unijnemu zobowiązaniu klimatycznemu cel redukcji emisji o 40 proc. do 2030 roku względem 1990 roku. Tymczasem już w grudniu 2020 roku UE zgłosiła cel redukcji emisji netto o co najmniej 55 proc. W dniu sporządzenia opinii wartość 40 proc. była nieaktualna od ponad 4 lat. W tym samym akapicie Sustainalytics przywołało pakiet Fit for 55. Aktualna nazwa pakietu sąsiaduje z dawno zastąpionym celem.

Zestawiono 36 proc. udziału węgla w polskiej energii pierwotnej z 12 proc. udziału węgla w unijnej produkcji energii elektrycznej. Energia pierwotna i produkcja prądu to różne wielkości. Porównanie ma inne mianowniki, więc nie pokazuje skali różnicy między Polską a UE. Na takim zestawieniu zbudowano jednak argument o znaczeniu transformacji energetycznej Polski.

Cel ograniczenia zużycia energii pierwotnej o 23 proc. do 2030 roku Sustainalytics odniosło do 2020 roku. Polityka energetyczna Polski do 2040 roku posługiwała się prognozą PRIMES 2007. Zmieniono opis i podstawę całego wskaźnika. W części wodnej połączono 26 mld zł na plany gospodarowania wodami z budową 60 nowych oczyszczalni. Oczyszczalnie należą do odrębnego programu, którego koszty określono na 28,7 mld zł, a termin na 2027 rok. Opinia podaje rok 2028.

Lista błędów nie kończy się na pliku Sustainalytics. Na prowadzonej przez Ministerstwo Finansów stronie błędnie zapisano nazwę dokumentu. Zamiast „Second Party Opinion” w nagłówku widnieje „Second Party Opnione (SPO)”. Tę literówkę wprowadziło już samo ministerstwo, publikując materiał na swojej witrynie. Opinia pełna błędów została umieszczona pod błędnie zapisanym tytułem. Trudno o bardziej wymowne podsumowanie kontroli redakcyjnej w resorcie Domańskiego.

Błędy zaczęły się w dokumencie Ministerstwa Finansów. Sustainalytics powieliło je w swojej opinii?

Punktem wyjścia całej emisji był Green Bond Framework przygotowany przez Ministerstwo Finansów. To dokument określający, jakie wydatki można sfinansować lub refinansować wpływami z zielonych obligacji, kto ma je wybierać, jak należy śledzić pieniądze oraz w jaki sposób państwo ma później raportować ich wykorzystanie. Sustainalytics miało następnie sprawdzić zgodność tych zasad ze standardami rynku i wydało Second-Party Opinion. Analiza obu dokumentów wykazała jednak, że błędy znajdują się już w samym Frameworku. Część z nich trafiła później także do SPO. 

W Green Bond Framework opisano wydatki na ochronę przed powodziami i suszą. Wśród dopuszczonych działań wymieniono projektowanie, budowę, rozbudowę, rehabilitację, eksploatację oraz „education of structural infrastructure”. Oznaczałoby to dosłownie „edukację infrastruktury technicznej”. Unijne kryterium, na którym oparto ten fragment, zawiera w tym miejscu słowo „upgrade”, czyli modernizacja. W dokumencie MF jedno słowo zastąpiono drugim, zmieniając sens technicznego warunku kwalifikowania inwestycji. Sustainalytics nie wychwyciło pomyłki. W SPO potraktowało „education” jak celowo wprowadzoną kategorię i stwierdziło, że Polska może finansować działania edukacyjne dotyczące powodzi, susz, pożarów lasów, burz i osuwisk. Takiego osobnego kryterium Framework nie ustanawia. Błędne słowo z dokumentu MF zostało więc rozwinięte przez zewnętrznego recenzenta do pełnej kategorii wydatków, a następnie uznane za zgodne z zasadami zielonego finansowania.

Ten sam mechanizm widać przy Krajowym planie na rzecz energii i klimatu. Framework przedstawia dokument jako zaktualizowany plan i informuje o zmianie jego celów w ramach przeglądu z 2024 roku. Przypis prowadzi jednak do projektu aktualizacji. Jeszcze 27 maja 2025 roku Komisja Europejska informowała, że Polska nie przedłożyła ostatecznej wersji planu. Sustainalytics powtórzyło w SPO, że KPEiK został zaktualizowany w 2024 roku, mimo że własne źródło firmy również określało go jako projekt. Zamiast skorygować informację z Frameworku, zewnętrzny recenzent przeniósł ją do uzasadnienia swojej pozytywnej oceny.

Pomyłki sięgają nawet Konstytucji. Framework wskazuje artykuły 9, 97, 89 i 91 jako podstawę opisu źródeł prawa oraz pozycji umów międzynarodowych. Właściwy jest artykuł 87. Artykuł 97 reguluje skład Senatu i zasady wyboru senatorów. W państwowym dokumencie dotyczącym zielonej emisji przepis o źródłach powszechnie obowiązującego prawa zastąpiono zatem artykułem o wyborach do Senatu.Tak przygotowany Framework został opublikowany przez Ministerstwo Finansów, pozytywnie oceniony przez Sustainalytics i wykorzystany przy powrocie Polski na rynek zielonych obligacji z emisją wartą 1,25 mld euro.

Kto odebrał dokument i dopuścił go do publikacji?

Pierwszy zestaw pytań przesłaliśmy Ministerstwu Finansów dn. 27 sierpnia, prosząc o odpowiedź do 31 sierpnia. Wydłużyliśmy czas oczekiwania na odpowiedź do 2 września. Resort poinformował nas jednak, że ze względu na liczbę, złożoność i zakres sprawy nie zdąży przygotować stanowiska w tym terminie, a równolegle proceduje nasz wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Po wykryciu błędów również w samym Green Bond Framework 1 września dosłaliśmy kolejną partię pytań. Daliśmy Ministerstwu dodatkowy czas do 9 września. Jeżeli do tego dnia otrzymamy odpowiedź, zamieścimy pełne stanowisko resortu.

Jako jedyne na pytania o treść publikacji i błędy w niej zawarte odpowiedziało Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Resort przyznaje, że pracownicy kilku jego departamentów uczestniczyli w grupie kontaktowej i koordynowali udzielanie wyjaśnień ekspertom oceniającym Framework, ale jednocześnie twierdzi, że nikt po stronie ministerstw nie sprawdzał końcowej treści opinii. Przywołane zastrzeżenie z dokumentu Sustainalytics tego nie usprawiedliwia. Informacja, że SPO nie zostało zatwierdzone przez organ państwowy, opisuje jedynie prawny status dokumentu, ale nie zabrania emitentowi sprawdzenia danych ani zażądania korekty przed publikacją. Sama opinia wskazuje przecież, że rozmawiano z przedstawicielami Polski, korzystano z informacji niepublicznych. Jeżeli administracja przekazywała informacje, Sustainalytics tworzyło na ich podstawie ocenę, a MF następnie opublikowało ją i powołało się na nią przy emisji za 1,25 mld euro, to stwierdzenie, że żaden resort nie zweryfikował efektu końcowego, jest dość absurdalne. 

Framework przewiduje międzyresortową Green Finance Working Group pod przewodnictwem MF, z udziałem resortów infrastruktury, rolnictwa i klimatu. Grupa ma wybierać kwalifikowane wydatki, nadzorować ich rozliczanie i raportowanie oraz inicjować przyszłe aktualizacje Frameworku i SPO. Z dokumentu nie wynika jednak, że uczestniczyła w przygotowaniu lub sprawdzaniu pierwszej opinii z czerwca 2025 roku. Dlatego zapytaliśmy te resorty, czy przed publikacją otrzymały projekt SPO, zgłaszały do niego uwagi albo weryfikowały informacje przekazywane Sustainalytics.

W pytaniach prasowych i wniosku o informację publiczną zażądaliśmy od Ministerstwa Fiansów wyjaśnień oraz pełnej dokumentacji dotyczącej zamówienia, odbioru i publikacji opinii. Chodzi między innymi o umowę i jej rozliczenie, kolejne wersje SPO, korespondencję z Sustainalytics, przekazane wykonawcy dane oraz utrwalone akceptacje. Resort ma wskazać, kto sprawdzał i zatwierdził dokument, czy trafił on do Andrzeja Domańskiego lub właściwego wiceministra i jakie konsekwencje przewidziano za błędy. Pytamy również, czy resort zażąda erraty oraz poinformuje o niej banki i inwestorów. Niestety, do dnia publikacji tekstu nie otrzymaliśmy żadnej odpowiedzi od Ministerstwa Finansów ani informacji nt. potencjalnego terminu realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

Łącznie wysłaliśmy 17 zapytań do 16 podmiotów. Oprócz MF, Sustainalytics, NIK i trzech ministerstw pytania otrzymały Kancelaria Premiera, Wody Polskie, UKNF, ESMA, ICMA i Urząd Zamówień Publicznych. Poprosiliśmy o odpowiedzi do 31 sierpnia 2026 roku, do godziny 9, oraz zadeklarowaliśmy publikację stanowisk w całości. Najwyższa Izba Kontroli podjęła analizę sprawy, niestety do czasu publikacji artykułu nie udało się jej ukończyć.

Sustainalytics miało odpowiedzieć, czy ponownie sprawdzi opracowanie, poprawi publiczną wersję i podtrzymuje końcową ocenę. MF ma pokazać koszt, dokumenty odbioru i wyniki wewnętrznej kontroli. Za treść SPO odpowiada wykonawca. Za jej przyjęcie, publikację i wykorzystanie przy emisji odpowiada instytucjonalnie Ministerstwo Finansów. Do tej pory nie otrzymaliśmy żadnej merytorycznej odpowiedzi.

Źródła: Piotr Okulski (@Piotr_Okulski, Portal X), Sustainalytics, Second-Party Opinion, 25 czerwca 2025, Komunikat Ministerstwa Finansów z 25 czerwca 2025 r, strona „Emisje od 2025” w witrynie Ministerstwa Finansów, Portal Telewizji Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X