Polska 3 stycznia – co wydarzyło się tego dnia

1661 - W Krakowie ukazał się pierwszy numer „Merkuriusza Polskiego Ordynaryjnego”, najstarszej periodycznej gazety w języku polskim.

1795 - W Petersburgu Rosja i Austria zawarły traktat sankcjonujący trzeci rozbiór Polski; 24 października 1795 r. do traktatu przystąpiły Prusy.

1817 - W Warszawie urodził się Józef Paszkowski, poeta, jeden z najwybitniejszych polskich tłumaczy dramatów Williama Szekspira.

1831 - Urodził się Gustaw Adolf Gebethner, księgarz i wydawca, współzałożyciel wydawnictwa „Gebethner i Wolff”.

1841 - We Fromborku został zamordowany biskup warmiński Andrzej Stanisław von Hatten (Hattyński). Zabójcą okazał się szaleniec, mieszkaniec Fromborka – czeladnik krawiecki Rudolf Kühnapfel, którego skazano na publiczne łamanie kołem. Biskup von Hatten urodził się w 1763 roku w Lemitach (Kalkstein) k. Ornety. Andrzej Stanisław von Hatten teologię studiował u księży misjonarzy w Warszawie, później w gimnazjum w Braniewie. 26 kwietnia 1837 wybrany został przez kapitułę na biskupa warmińskiego. Znał języki: niemiecki, polski, włoski, francuski i łaciński. Doskonale mówił po polsku. Sympatyzował z Polakami. Wprowadził nauczanie języka polskiego w Liceum Hosianum w Braniewie. Pochowany został w katedrze fromborskiej.

1863 - Komitet Centralny Narodowy podjął decyzję o wybuchu powstania styczniowego z chwilą ogłoszenia branki.

1870 - W Drohobyczu urodził się Herman Lieberman, członek Rady Naczelnej PPS w latach 1920-1939, poseł na Sejm (1919-1933), działacz Centrolewu, skazany w procesie brzeskim; od 1939 r. wiceprezes Rady Narodowej RP na uchodźstwie.

1870 - W Łopienniku urodziła się Marcjanna Fornalska (z domu Starzyńska), działaczka ruchu robotniczego, członkini SDKPiL, KPP, PPR i PZPR, matka Małgorzaty Fornalskiej.

1871 - W Krakowie zamordowany został Ludwik Zejszner, geolog, kartograf, działacz polityczny, etnograf.

1881 - W Krasnojarsku (Rosja) zmarła Filipina Płaskowicka, działaczka społeczna, nauczycielka, organizatorka kółek socjalistycznych i pierwszego na ziemiach polskich Koła Gospodyń Wiejskich (1877), więzień X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej, zmarła w drodze na zesłanie.

1891 - W Berlinie ukazał się pierwszy numer „Gazety Robotniczej”, pisma polskich socjalistów.

1897 - W Lipnie na Ziemi Dobrzyńskiej urodziła się Pola Negri, właściwie Barbara Apolonia Chałupiec, aktorka, wielka gwiazda kina niemego, jedyna Polka, która na stałe zapisała się w historii Hollywood.

1898 - Ukazało się pierwsze wydanie „Gońca Łódzkiego”.

1906 - W Tarnowie urodził się Roman Brandstaetter, pisarz, poeta, dramaturg, publicysta, tłumacz.

1920 - We Lwowie zmarł Zygmunt Janiszewski - matematyk, jeden z przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej, do której należał m.in. Alfred Tarski. Pomysłodawca i współzałożyciel pisma „Fundamenta Mathematicae”.

1920 - Polsko-łotewska grupa operacyjna, dowodzona przez gen. Edwarda Rydza-Śmigłego, rozpoczęła uderzenie na Dyneburg, wypierając z niego bolszewików.

1922 - W Warszawie urodził się Witold Kałuski, aktor, śpiewak.

1926 - W Katowicach odbyła się konsekracja pierwszego biskupa katowickiego Augusta Hlonda, późniejszego arcybiskupa metropolity gnieźnieńskiego i warszawskiego oraz prymasa Polski.

1930 - W Warszawie urodził się Jan Baszkiewicz, historyk idei, politolog, znawca dziejów Francji.

1937 - W Krakowie urodził się Zygmunt Konieczny, kompozytor, aranżer, pianista, związany z „Piwnicą pod Baranami”.

1939 - W Warszawie urodziła się Joanna Papuzińska, pisarka, krytyczka literacka, autorka wielu książek dla dzieci.

1940 - W Otmęcie (obecnie część Krapkowic) urodził się Bernard Blaut, piłkarz, trener piłkarski.

1944 - W Magdeburgu-Sohlen (Niemcy) urodził Henryk Dederko, reżyser filmowy, twórca filmów dokumentalnych.

1944 - W nocy z 3 na 4 stycznia wojska 1 Frontu Ukraińskiego przekroczyły w okolicach Sarn na Wołyniu granicę II Rzeczypospolitej.

1944 - W okolicach Rijeki w walkach z partyzantami zginął SS-Hauptsturmfuehrer Franz Reichleitner, nazistowski zbrodniarz, komendant obozu zagłady w Sobiborze od września 1942 r. do jego likwidacji w październiku 1943 r.

1945 - W Milanówku zmarł Ferdynand Ossendowski, pisarz, podróżnik działacz polityczny.

1945 - Uchwała Krajowej Rady Narodowej potwierdzająca stołeczność Warszawy. KRN podjęła także decyzję o odbudowie Warszawy.

1946 - Uchwalona została przez KRN ustawa o nacjonalizacji - przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

1947 - W Nowej Soli w woj. lubuskim urodził się Seweryn Krajewski, piosenkarz, kompozytor, gitarzysta, członek zespołu „Czerwone Gitary”.

1947 - W Starym Sączu urodził się Adam Myjak, rzeźbiarz, prof. Akademii sztuk Pięknych w Warszawie.

1947 - W Szczytnikach pod Brześciem urodził się Andrzej Ramlau, operator filmowy autor zdjęć do filmów „Lalka” (1968), „Nie ma mocnych” (1974) i serialu „Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy” (1979-81).

1950 - Wyższa Szkoła Filmowa w Łodzi została przekształcona w Państwową Wyższą Szkołę Filmową.

1953 - Zniesiono, wprowadzoną rok wcześniej, reglamentację żywności, podwyższając jednocześnie ceny wielu artykułów.

1957 - Z połączenia Rewolucyjnego Związku Młodzieży i Związku Młodzieży Robotniczej, organizacji założonych w czasie rozpadu ZMP w okresie Października 1956 r., powstał Związek Młodzieży Socjalistycznej (ZMS).

1964 - Premiera filmu „Gdzie jest generał” w reżyserii Tadeusza Chmielewskiego.

1965 - W gdańskiej kawiarni „Crystal” powołano do życia zespół Czerwone Gitary.

1970 - W Krakowie zmarł Józef Kohut, piłkarz, wieloletni gracz Wisły Kraków, dwukrotny mistrz Polski, 11-krotny reprezentant kraju.

1975 - Premiera serialu „Droga” w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego.

1975 - W Warszawie zmarła Zofia Lindorffówna, aktorka teatralna.

1985 - W Londynie zmarł gen. Tadeusz Pełczyński, szef Oddziału II Sztabu Głównego WP (1935-1938); w latach 1941-1944 szef sztabu KG ZWZ-AK; od 1943 r. zastępca dowódcy AK.

1986 - W Paryżu zmarł ppłk Jan Zumbach, pilot, as myśliwski, dowódca słynnego Dywizjonu 303.

1993 - Pierwszy finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

1998 - Premiera serialu telewizyjnego „Złotopolscy”.

2005 - W klinice w saudyjskim Rijadzie przeprowadzono operację rozdzielenia polskich bliźniaczek syjamskich z Janikowa.

2010 – W Bitburgu w Niemczech zmarł Tomasz Niewodniczański, fizyk jądrowy, przedsiębiorca, kolekcjoner dawnych map, starodruków i archiwaliów historycznych. Jego kolekcja kartograficzna liczyła około 2300 map i widoków polskich miast. Po jego śmierci kolekcja została przekazana w wieczny depozyt Zamkowi Królewskiemu w Warszawie.