Polska 27 stycznia – co wydarzyło się tego dnia

1792 – Sejm Wielki odebrał buławy hetmańskie przyszłym przywódcom konfederacji targowickiej Stanisławowi Szczęsnemu Potockiemu i Sewerynowi Rzewuskiemu.

1793 - II rozbiór Polski: w Kargowej na ziemi lubuskiej polska kompania piechoty obsadziła ratusz i otworzyła ogień do wkraczającego do miasta batalionu pruskiego, przeciwstawiając się zajmowaniu przez Prusaków ziem polskich.

1861 - W Bochni urodził się Rudolf Modrzejewski, syn Heleny Modrzejewskiej, inżynier i architekt, pionier budownictwa mostów wiszących, we Francji i USA znany jako Ralph Modjeski. Zbudował on w USA 40 mostów nad największymi rzekami Ameryki. Jednym z najbardziej znanych jego dzieł był most przez rzekę Delaware w Filadelfii, łączącego śródmieście z przedmieściem Camden, bardziej znany jako most Benjamina Franklina. Był on w momencie powstania (1926) jednym z największych mostów na świecie. Specjalistów zachwycało wiszące przęsło tego mostu, które miało ponad pół kilometra długości, a także stalowe pylony na których było ono zawieszone, które miały aż 110 m wysokości. Przy tym moście do dziś stoi tablica, upamiętniająca nazwisko jego twórcy - a także fakt, że był on Polakiem.

1885 - W Wilnie urodził się Bronisław Ziemięcki, polityk, działacz PPS, poseł na Sejm i minister rządów II RP, w latach 1927-33 prezydent Łodzi, zamordowany przez Niemców 22 lutego 1944 roku.

1888 - W Kiszyniowie urodził się Tadeusz Kossakowski, generał WP, cichociemny; w latach 1942-1943 szef motoryzacji i broni pancernej Armii Polskiej n Wschodzie; od 1944 r. w okupowanej Polsce, walczył w Powstaniu Warszawskim.

1899 - W Lublinie urodziła się Maria Górczyńska, aktorka teatralna i filmowa, uczestniczka Powstania Warszawskiego.

1901 - W Wilnie urodził się Jan Kurnakowicz, aktor, znany m.in. z filmu „Zakazane piosenki”.

1905 - Początek strajku powszechnego w Królestwie Polskim.

1905 - Urodził się Zenon Nowak, działacz komunistyczny, wieloletni członek najwyższych władz PRL, związany z frakcją „natolińczyków” w PZPR.

1918 - W Warszawie założone zostało Polskie Towarzystwo Geograficzne.

1919 - Dekretem Józefa Piłsudskiego utworzono Państwowe Urzędy Pośrednictwa Pracy; zajmowały się one rejestracją bezrobotnych, przyznawaniem zasiłków i zapomóg oraz pośredniczeniem w znalezieniu pracy.

1922 - W Radgoszczy koło Łomży urodził się Andrzej Trzebiński, poeta, dramaturg, publicysta, redaktor naczelny „Sztuki i Narodu” (1943); rozstrzelany przez Niemców w czasie publicznej egzekucji w listopadzie 1943 r.

1929 - W Wiedniu rozpoczął się Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, na którym powołano Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN); w skład OUN weszły struktury Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO), która przeprowadzała w Polsce akcje dywersyjne i sabotażowe, dokonała też nieudanych zamachów na prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i marszałka Józefa Piłsudskiego; na czele OUN stanął płk Jewhen Konowalec, szef UWO.

1930 - W Dąbrowie Górniczej urodził się Sobiesław Zasada, kierowca rajdowy, trzykrotny mistrz Europy (1966, 1968, 1971); biznesmen.

1943 - Gen.Władysław Sikorski powołał Pomocniczą Morską Służbę Kobiet.

1945 - Oddziały Armii Czerwonej wyzwoliły niemiecki nazistowski obóz KL Auschwitz-Birkenau, w którym hitlerowcy zamordowali 1,1 mln kobiet, mężczyzn i dzieci; 90 proc. wszystkich ofiar stanowili Żydzi.

1945 - W Miechowicach i Przyszowicach na Górnym Śląsku wojska sowieckie dokonały masakry ludności cywilnej; szacuje się, że zamordowanych zostało co najmniej 240 osób. Sowieci zabijali głównie mężczyzn, w tym kilkunastoletnich chłopców i starców, a kobiety gwałcili.

1945 - W Radecznicy na Zamojszczyźnie urodził się Adam Krzemiński, dziennikarz, publicysta, od lat 70. związany z tygodnikiem „Polityka”.

1945 - Armia Czerwona zajęła miasta: Andrychów, Będzin, Brzeszcze, Bytom, Chełmno, Czeladź, Katowice, Kętrzyn, Mrągowo, Nowy Tomyśl, Oświęcim, Piekary Śląskie, Ryn, Sosnowiec, Świętochłowice, Trzcianka i Zbąszyń.

1949 - W Łodzi urodził się Zbigniew Rybczyński, reżyser, operator filmów animowanych i eksperymentalnych; w 1983 r. laureat Oscara za film animowany „Tango”; w latach 2009-2013 dyrektor artystyczny Centrum Technologii Audiowizualnych Ce TA we Wrocławiu.

1951 - Polska i NRD podpisały umowę o wytyczeniu w terenie granicy państwowej pomiędzy obydwoma krajami.

1953 - Przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie zakończył się pokazowy proces księży kurii krakowskiej, których władze komunistyczne oskarżyły o szpiegostwo; zapadły wyroki śmierci i kary długoletniego więzienia.

1957 - Pierwsze losowanie Toto-Lotka.

1967 - Zmarł biskup łódzki Michał Klepacz; w okresie internowania prymasa Stefana Wyszyńskiego w latach 1953-1956 pełnił obowiązki przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski.

1967 - USA, Wielka Brytania i Związek Sowiecki podpisały Traktat o Przestrzeni Kosmicznej; w porozumieniu uznano, że kosmiczne zasoby są wspólnym dziedzictwem ludzkości.

1972 - Premiera filmu „Perła w koronie” w reżyserii Kazimierza Kutza.

1976 - W Warszawie urodził się Wojciech Klata, aktor, znany m.in. z filmów „300 mil do nieba”, „Dekalog I” oraz „Korczak”.

1989 - W willi MSW w podwarszawskiej Magdalence doszło do spotkania Lecha Wałęsy i gen. Czesława Kiszczaka, na którym ustalono procedurę obrad Okrągłego Stołu, ich zakres oraz termin rozpoczęcia.

1989 - W Warszawie odbył się festiwal rockowy Letnia zadyma w środku zimy, będący debiutem organizatorskim Jerzego Owsiaka.

1990 - W Sali Kongresowej w Warszawie rozpoczął obrady XI - ostatni - Zjazd PZPR, podczas którego podjęto uchwałę o zakończeniu działalności partii.

1999 - W Krakowie zmarł Jerzy Turowicz, dziennikarz, publicysta, wieloletni redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego”.

2003 - W Warszawie zmarł Henryk Jabłoński, polityk, historyk; działacz PPS; żołnierz kampanii polskiej 1939 r., uczestnik walk pod Narwikiem (1940), członek polskiego ruchu oporu we Francji; minister oświaty i szkolnictwa wyższego (1966-1972); przewodniczący Rady Państwa (1972-1985); członek Biura Politycznego KC PZPR (1971-1981).

2003 - TVN rozpoczęła emisję serialu obyczajowego Na Wspólnej.

2004 – Rząd Leszka Millera przyjął tzw. Plan Hausnera. Plan zakładał m.in. likwidację „trzynastej pensji" dla osób zajmujących kierownicze stanowiska w państwie. Dodatkowe wynagrodzenia stracili m.in. prezydent, premier, ministrowie, marszałkowie Sejmu i Senatu, posłowie, senatorowie, przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, RPO, prezesi NIKi NBP oraz wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast, marszałkowie województw.

2005 - Odbyły się uroczystości upamiętniające 60. rocznicę wyzwolenia przez Armię Czerwoną niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Przybyło 40 delegacji rządowych i głów państw.

2011 - Zmarł prof. Jan Baszkiewicz, prawnik, historyk i politolog, znawca epoki oświecenia oraz historii Francji.

2012 - Na antenie TVP1 został wyemitowany ostatni odcinek serialu Plebania.

2012 - W Oświęcimiu zmarł Kazimierz Smoleń, współtwórca i wieloletni dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau; więzień niemieckich obozów koncentracyjnych, m.in. niemieckiego obozu KL Auschwitz.

2013 - W Warszawie zmarł Aleksander Bednarz, aktor, pedagog; przez wiele lat związany z Teatrem im. Jaracza w Łodzi.

2016 - W ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu zostali pośmiertnie uhonorowani medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata: Roddie Edmonds, Lois Gunden oraz Maryla i Walery Zbijewscy.

2019 – W Warszawie zmarł Antoni Zambrowski, dziennikarz, publicysta, działacz opozycji politycznej w PRL, więzień polityczny.

2021 – W Poznaniu zmarł Ryszard Kotys, aktor znany m.in. z ról w filmach „Pokolenie” Andrzeja Wajdy, „Erratum” Marka Lechkiego i „Vabank” Juliusza Machulskiego, a także z serialu „Świat według Kiepskich”. Był związany m.in. z teatrami Stefana Żeromskiego w Kielcach i Stefana Jaracza w Łodzi.

2023 – W Krakowie w wieku 100 lat zmarł prof. Aleksander Krawczuk, wybitny znawca starożytności, filolog klasyczny, od 1949 r. związany z Uniwersytetem Jagiellońskim. Był autorem licznych publikacji, w tym biografii Juliusza Cezara, Kleopatry, Konstantyna Wielkiego. Od 1986 do 1989 r. był ministrem kultury PRL.

2023 – W Krakowie zmarł prof. Wojciech Narębski, jeden z ostatnich żyjących weteranów 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa, uczestnik walk o Monte Cassino, jeden z opiekunów legendarnego Misia Wojtka, zesłaniec syberyjski, popularyzator historii.