Zbrodnia katyńska przez lata skrywana. Jak fałszowano prawdę o śmierci tysięcy polskich oficerów

Zbrodnia Katyńska. Minęło 86 lat

13 kwietnia w Polsce przypada Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, ustanowiony przez Sejm RP w 2007 roku dla uczczenia około 22 tysięcy oficerów Wojska Polskiego oraz innych przedstawicieli państwa, w tym m.in. policjantów, urzędników i leśników. 

Wśród więzionych było wielu oficerów rezerwy, powołanych do służby po wybuchu wojny, a także przedstawicieli elity społecznej – lekarzy, prawników, nauczycieli, wykładowców, inżynierów, ludzi kultury, dziennikarzy, działaczy politycznych czy urzędników. W obozach przebywali również duchowni różnych wyznań: katoliccy, prawosławni, protestanccy oraz żydowscy. 

Wszyscy oni zostali zamordowani w zorganizowanych przez NKWD egzekucjach i pochowani m.in. w Katyniu.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski w 1939 roku do niewoli trafiło około 250 tysięcy polskich żołnierzy i oficerów. Już kilka dni później, 19 września, szef NKWD Ławrientij Beria powołał specjalny zarząd zajmujący się jeńcami wojennymi i internowanymi oraz polecił utworzenie systemu obozów.

Gdzie trafili jeńcy

Zdecydowaną większość szeregowych żołnierzy zwolniono, natomiast oficerowie Wojska Polskiego zostali osadzeni w obozach w Starobielsku i Kozielsku. Funkcjonariuszy policji, Korpusu Ochrony Pogranicza i innych służb skierowano do Ostaszkowa. Starobielsk, położony w pobliżu Ługańska, znajduje się dziś na terenach okupowanych przez Rosję. Kozielsk leży około 250 km od Moskwy, natomiast Ostaszków był najbardziej na północ wysuniętym z tych ośrodków.

Jak ujawniono zbrodnię

Prawda o losie polskich jeńców wyszła na jaw przypadkowo. Po ataku Niemiec na ZSRR miejsca ich pochówku – m.in. Katyń, Piatichatki i Miednoje – znalazły się pod kontrolą Wehrmachtu. O istnieniu masowych grobów w Katyniu wiedzieli już w 1942 roku Polacy pracujący tam przymusowo. Niemcy zainteresowali się sprawą dopiero na początku 1943 roku, po sygnałach od lokalnej ludności. Po rozpoczęciu ekshumacji 13 kwietnia 1943 roku Radio Berlin poinformowało o odkryciu. Wkrótce wiadomość pojawiła się także w prasie okupacyjnej w Warszawie, wywołując duże poruszenie.

Badania i ustalenia ekspertów

Do Katynia zaproszono międzynarodowych ekspertów oraz przedstawicieli Czerwonego Krzyża, aby potwierdzili okoliczności zbrodni. Pod koniec kwietnia 1943 roku rozpoczęły się szczegółowe badania prowadzone przez specjalistów z zakresu medycyny sądowej. W pracach uczestniczyli również Polacy, delegowani przez Polskie Państwo Podziemne.

Analizy wykazały, że egzekucji dokonano w 1940 roku, czyli w czasie, gdy teren ten znajdował się pod kontrolą ZSRR. Wskazywały na to zarówno wyniki badań szczątków, jak i analiza roślinności, którą próbowano zamaskować miejsce zbrodni. Charakterystyczne były także rany postrzałowe zadane w tył głowy z bliskiej odległości.

Zaprzeczenia i propaganda

Władze radzieckie konsekwentnie odrzucały oskarżenia. Prośba polskiego rządu na uchodźstwie o międzynarodowe śledztwo została wykorzystana przez Stalina do zerwania stosunków dyplomatycznych. Mimo że decyzja o zamordowaniu polskich jeńców zapadła w marcu 1940 roku i została podpisana przez najwyższe władze ZSRR, oficjalnie temu zaprzeczano.

Po odzyskaniu tych terenów przez Armię Czerwoną powołano specjalną komisję, która miała udowodnić, że zbrodni dokonali Niemcy. W 1944 roku ogłoszono wyniki wskazujące na rok 1941 i odpowiedzialność Wehrmachtu, jednak raport zawierał liczne nieścisłości.

Reakcja świata i lata milczenia

W czasie wojny państwa zachodnie unikały jednoznacznych ocen. Winston Churchill zalecał Władysławowi Sikorskiemu ostrożność, podkreślając znaczenie utrzymania jedności aliantów. Po wojnie temat stopniowo wracał do debaty publicznej, jednak w Polsce Ludowej obowiązywała oficjalna wersja przypisująca winę Niemcom, a informacje o zbrodni były cenzurowane.

Przyznanie się ZSRR

Dopiero w 1990 roku władze Związku Radzieckiego przyznały, że za zbrodnię odpowiada NKWD, określając ją jako jedną z najcięższych zbrodni stalinizmu. Wkrótce rozpoczęto śledztwo, a dwa lata później Polsce przekazano najważniejsze dokumenty dotyczące sprawy. 

Źródło: Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X