Polska 3 września – co wydarzyło się tego dnia

1388 – Symboliczne zakończenie budowy katedry we Fromborku. Tego dnia katedra została poświęcona. Nie wiadomo kto był projektantem budowli. Źródła wymieniają jedynie nadzorcę budowy, kanonika Lifharda (1329-88). 

1863 - Powstanie Styczniowe: Zwycięska dla powstańców bitwa pod Panasówką niedaleko Zwierzyńca. 

1865 - W Makówcu Dużym koło Mińska Mazowieckiego urodził się Konstanty Laszczka, rzeźbiarz, malarz, grafik, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. 

1880 - W Berlinie urodził się Janusz Franciszek Radziwiłł, ziemianin, ordynat ołycki, właściciel Nieborowa; polityk konserwatywny, działacz gospodarczy; poseł na Sejm (1928-1935), senator (1935-1938); aresztowany we wrześniu 1939 r. przez władze sowieckie i uwięziony na Łubiance - zwolniony w grudniu 1939 r.; w okresie niemieckiej okupacji przebywał w Warszawie; w 1945 r. ponownie aresztowany przez NKWD i wywieziony do obozu w Krasnogorsku; w 1947 r. wrócił do Polski; zmarł w Warszawie w 1967 r. 

1910 – We Wrocławiu otwarto kino „Palast-Theater”. 

1914 - Wojska rosyjskie zajęły opuszczony przez armię austriacką Lwów. 

1919 – Podpisano porozumienie o warunkach wyjazdów polskich robotników do Francji, na mocy którego została powołana Francuska Misja Robotnicza z oddziałami w Warszawie, Częstochowie i Poznaniu. 

1922 - 91,11% spośród głosujących w referendum opowiedziało się przeciwko utworzeniu samodzielnego kraju górnośląskiego w ramach Niemiec. 

1928 - W Guszczewinie koło Narewki, na skraju Puszczy Białowieskiej, urodziła się Danuta Siedzikówna, sanitariuszka 5. Wileńskiej Brygady AK, pseudonim „Inka”; skazana w 1946 r. przez władze komunistyczne na karę śmierci i rozstrzelana. 

1929 - W Krakowie zmarł Jan Kanty Steczkowski, działacz Stronnictwa Prawicy Narodowej, minister skarbu i premier rządu utworzonego przez Radę Regencyjną (1918); po odzyskaniu niepodległości ponownie minister skarbu (1920-1921); dyrektor Polskiego Banku Krajowego, prezes Banku Gospodarstwa Krajowego. 

1932 - W Warszawie urodził się Jerzy Łojek, historyk, pisarz, publicysta, działacz opozycji demokratycznej w PRL; autor książek „Dzieje pięknej Bitynki. Historia życia Zofii Potockiej 1760-1822”, „Geneza i obalenie Konstytucji 3. maja”, a także „Agresja 17. września 1939. Studium aspektów politycznych” (1979) i „Dzieje sprawy Katynia” (1980) - opublikowanych przez podziemne wydawnictwa. 

1932 - W Wilnie urodził się Stanisław Michalski, aktor, dyrektor Teatru Wybrzeże w Gdańsku w latach 1988-1993. 

1935 - Do portu w Gdyni zawinął żaglowiec „Dar Pomorza”, kończąc rejs dookoła świata. 

1939 - Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III. Rzeszy. Konflikt Niemiec z Polską przekształcił się w wojnę światową. 

1939 - W Bydgoszczy niemieccy dywersanci ostrzeliwali wycofujące się jednostki WP; niemiecką dywersję stłumiło wojsko i policja. Propaganda niemiecka nadała tym wydarzeniom nazwę „Blutsonntag” („krwawa niedziela”); po wkroczeniu do Bydgoszczy Wehrmachtu rozpoczęły się szeroko zakrojone represje wobec ludności polskiej. 

1939 - Wojska niemieckie zajęły Częstochowę, Radomsko i Katowice, zmusiły armię „Modlin” do odwrotu na linię Wisły. Koniec walk na Górnym Śląsku oraz o pozycję umocnioną pod Węgierską Górką bronioną przez oddział kpt. Tadeusza Semika. 

1939 – Decyzją prezydenta RP Ignacego Mościckiego utworzono Legion Czechów i Słowaków, złożony z żołnierzy, którzy uciekli z okupowanych przez Niemców Czech. 

1941 - W KL Auschwitz Niemcy dokonali pierwszego masowego uśmiercenia ludzi za pomocą cyklonu B - zginęło około 600 jeńców sowieckich i 250 Polaków. 

1941 - Urodził się Stan Borys, właściwie Stanisław Guzek, wokalista, kompozytor, członek zespołu „Blackout”. 

1942 - Na cmentarzu żydowskim w Działoszycach Niemcy rozstrzelali około 1500. Żydów. 

1943 - Wojska alianckie wylądowały na południu Włoch; rząd włoski premiera Pietro Badoglio podpisał zawieszenie broni z aliantami. 

1944 - Oddział z Grupy AK „Kampinos” pod wodzą por. Adolfa Pilcha ps. „Dolina” dokonał w nocy z 2. na 3. września wypadu na wieś Truskaw, gdzie stacjonował kolaboracyjny, rosyjski batalion SS-RONA, zabijając od 91. do 250. Rosjan i raniąc 100., przy stratach własnych 10. zabitych i 10. rannych. 

1944 – Powstanie Warszawskie: Niemcy uznali prawa kombatanckie żołnierzy AK, czego wcześniej domagały się rządy Wielkiej Brytanii i Francji. 

1946 - Rząd RP na uchodźstwie rozwiązał Polskie Siły Zbrojne. 

1946 - Sekretarz stanu USA James Byrnes w czasie przemówienia w Stuttgarcie wyraził zastrzeżenia wobec granicy polskiej na Odrze i Nysie. 

1948 - W Świętochłowicach urodził się Krzysztof Zaleski, reżyser teatralny, aktor, związany m.in. z warszawskim Teatrem Współczesnym i Teatrem Ateneum; wystąpił w filmach „Indeks”, „Głosy”, „Kochankowie mojej mamy”, „Obywatel Piszczyk”, „Konsul”, „Samowolka” i „Sztos”. 

1953 - Weszła w życie Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, nazywana w skrócie Europejską Konwencją Praw Człowieka. 

1960 – Podczas XVII. Letnich Igrzysk Olimpijskich w Rzymie Zdzisław Krzyszkowiak zdobył złoty medal w biegu na 3000 m z przeszkodami. 

1965 - W Düsseldorfie zapadł wyrok w sprawie 10. byłych funkcjonariuszy niemieckiego obozu zagłady w Treblince. 

1967 - W Warszawie zmarł Juliusz Rómmel, generał WP, w czasie kampanii polskiej w 1939 r. dowódca Armii „Łódź”, a następnie Armii „Warszawa”. 

1968 - W Warszawie urodził się Piotr Rubik, kompozytor, multiinstrumentalista, producent muzyczny. 

1972 - W Krakowie urodziła się Maja Ostaszewska, aktorka Nowego Teatru w Warszawie; wystąpiła m.in. w filmach „Prymas. Trzy lata z tysiąca”, „Katyń”, „Janosik. Prawdziwa historia”, „Uwikłanie”, „W imię...”, „Jack Strong”, „Body/Ciało” oraz w serialu „Czas honoru”. 

1972 – Założono Ogólnokształcące Liceum Lotnicze im. F. Żwirki i S. Wigury w Dęblinie. 

1973 - Premiera filmu „Hubal” w reżyserii Bohdana Poręby.

1974 - W Warszawie zmarł prof. Romuald Gutt, architekt, autor m.in. gmachu Głównego Urzędu Statystycznego; współautor projektu budynków mieszkalnych i ogrodu ambasady Chin w Warszawie. 

1980 - W Jastrzębiu podpisano porozumienia pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym a Komisją Rządową; śląskie kopalnie wznowiły pracę. 

1982 - Władze komunistyczne aresztowały internowanych 13. grudnia 1981 r. byłych działaczy KSS „KOR”: Jacka Kuronia, Jana Lityńskiego, Adama Michnika i Henryka Wujca. 

1982 - Premiera filmu „Bołdyn” w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich. 

1986 - W Warszawie zmarł Wirgiliusz Gryń, aktor, wystąpił w filmach „Bołdyn”, „Klucznik”, „Żywot Mateusza”, „Jak rozpętałem drugą wojnę światową”, „Operacja Himmler”, „Wściekły”, a także w serialu „Dom”. 

1987 - W Warszawie doszło do dwóch tragicznych wypadków komunikacyjnych: katastrofy kolejowej na stacji Warszawa Włochy, w wyniku której zginęło osiem osób, a kilkadziesiąt zostało rannych, oraz wypadku tramwaju na skrzyżowaniu ulic Wolskiej i Młynarskiej - zginęło siedem osób, ponad 70. zostało rannych. 

1988 – Zakończono strajk w Kopalni Węgla Kamiennego „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu. 

1990 - W Warszawie zmarł Mieczysław Fogg, jeden z najpopularniejszych polskich piosenkarzy; jego największe przeboje to „Ostatnia niedziela”, „Bo to się zwykle tak zaczyna”, „Jesienne róże”, „Czy pamiętasz tę noc w Zakopanem”, „Szkoda twoich łez, dziewczyno”, „Upić się warto” i „Piosenka o mojej Warszawie”; w czasie II. wojny światowej pomagał artystom pochodzenia żydowskiego, za co został uhonorowany po wojnie tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. 

1999 - Na antenie telewizji TVN zostało wyemitowane premierowe wydanie polskiej wersji teleturnieju „Milionerzy”. 

2000 - Papież Jan Paweł II. beatyfikował Piusa IX. i Jana XXIII. 

2001 - Ukazało się pierwsze wydanie tygodnika „Newsweek Polska”. 

2011 - W Watykanie zmarł kard. Andrzej Maria Deskur, przewodniczący Papieskiej Rady ds. Środków Społecznego Przekazu, wieloletni przyjaciel Jana Pawła II, kawaler Orderu Orła Białego. 

źródło: PAP