D'Hondt dla prawicy, czyli jak policzyliśmy Listę Nawrockiego
W tekście „Lista Nawrockiego, czyli partnerzy, nie przystawki" oparliśmy się na własnej symulacji mandatów. Tu pokazujemy, z czego ją zbudowaliśmy, co z niej wynika i gdzie są jej granice.
Wiosną 2001 r. posłowie AWS, Unii Wolności i PSL zmienili ordynację kilka miesięcy przed wyborami. Metodę D'Hondta, która premiuje największe listy, zastąpili zmodyfikowaną metodą Sainte-Laguë, korzystniejszą dla partii średnich. We wrześniu koalicja SLD-UP zdobyła 41 proc. głosów i 216 mandatów, a według późniejszych wyliczeń, przy przeliczeniu tych samych głosów metodą D'Hondta, miałaby ich 244, czyli samodzielną większość. W 2002 r. nowa większość przywróciła D'Hondta i liczymy nim do dziś.
Metodę opisał w 1878 r. Victor D'Hondt, prawnik z Gandawy, a Belgia jako pierwsza przyjęła system proporcjonalny w wyborach krajowych: uchwaliła go w 1899 r., a pierwsze takie wybory przeprowadziła w 1900 r. Od tamtej pory wiadomo, że ten sposób liczenia, choć proporcjonalny, sprzyja listom, które zbierają najwięcej głosów. Lista Nawrockiego- Patrioci mogą wygrać najbliższe wybory, ale jest warunek... - nie wymaga żadnej zmiany ordynacji. Zmienia co innego: liczbę list po prawej stronie. Sprawdziliśmy, ile to jest warte w mandatach.
Co wyszło
Do większości w Sejmie potrzeba 231 mandatów. W głównym wariancie obecna koalicja startuje jedną listą. Gdy cztery partie prawicy idą osobno, koalicja wygrywa 245 do 200, a Razem ma 15 posłów. Gdy prawica też wystawi jedną listę, układ się odwraca: 241 do 212, przy 7 mandatach Razem. Przy 48,7 proc. głosów ważnych prawica startująca osobno ma 43,5 proc. mandatów, a w Liście Nawrockiego 52,4 proc. W wariancie, w którym obie listy wspólne mają dokładnie sumę poparcia swoich partii, różnica jest podobna: 208 mandatów osobno i 243 razem.
Gdyby mandaty w Liście Nawrockiego dzielić proporcjonalnie do poparcia, każda z czterech partii miałaby ich więcej niż przy osobnym starcie. W głównym wariancie PiS ma wtedy 84 mandaty zamiast 80, Konfederacja 75 zamiast 66, Korona 49 zamiast 40, a Rozwój Plus 33 zamiast 14.
Skąd premia
W każdym okręgu każda lista zostaje z resztówką, czyli głosami, które nie wystarczyły do zdobycia kolejnego mandatu. Cztery osobne listy prawicy zostawiają w okręgu cztery takie resztówki, jedna lista – tylko jedną. W głównym wariancie Lista Nawrockiego zyskuje mandaty w 35 z 41 okręgów: w 29 po jednym, w sześciu po dwa.
Najlepiej widać to w okręgach, w których prawica nie jest u siebie. W Wałbrzychu cztery partie mają razem 43 proc. głosów, ale osobno biorą dwa mandaty z ośmiu, bo Korona i Rozwój Plus z 8 i 6 proc. nie dobijają do żadnego. W Liście Nawrockiego jest remis: cztery do czterech. W Kielcach, z 16 mandatami, prawica ma 58 proc. i osobno 8 mandatów, a razem 10.
Premia zależy od rozkładu głosów i liczby miejsc w okręgu, a w niektórych okręgach nie występuje wcale. W Chełmie cztery partie mają 65 proc. i każda z osobna jest wystarczająco duża, żeby zdobyć swoje: osiem mandatów osobno i osiem razem. Wspólna lista nie dodaje głosów. Sprawia tylko, że mniej ich przepada w okręgach, w których prawica jest w mniejszości albo podzielona na drobne.
Jak „ograć" D'Hondta
W obecnej ordynacji wspólna lista to jedyny sposób, żeby prawica „ograła" D'Hondta bez łączenia się w jedną partię. Partie nie znikają: każda wystawia swoich kandydatów, a po wyborach każda, która wprowadzi co najmniej 15 posłów, może utworzyć własny klub. O mandacie decyduje liczba głosów oddanych na kandydata, a miejsce na liście pomaga, ale nie przesądza. Wyborca Konfederacji może więc postawić krzyżyk przy Sławomirze Mentzenie, jeśli ten startuje w jego okręgu, a wyborca PiS – przy kandydacie PiS. Każdy z tych głosów pracuje na wynik całej listy, a pod progiem i w resztówkach przepada ich mniej.
Ile to może znaczyć, pokazują wybory z 2023 r. Komitet Polska Jest Jedna zebrał 351 tys. głosów, czyli 1,63 proc., i nie wprowadził do Sejmu nikogo. Sprawdziliśmy na prawdziwych wynikach PKW, co by się stało przy innym sposobie startu. Gdyby PiS i Konfederacja wystawiły jedną listę, miałyby 226 mandatów zamiast 212. Gdyby na tej liście znaleźli się też kandydaci Polska Jest Jedna, a ich wyborcy głosowali tak samo, lista miałaby 232 mandaty, czyli większość. To rachunek mechaniczny, który zakłada, że żaden wyborca nie odszedłby od wspólnej listy. Pokazuje jednak, że głosy, które w 2023 r. przepadły pod progiem, mogły przesądzić o większości w Sejmie.
Na krawędzi
Najbardziej czuły punkt to próg. Pollster dał Rozwojowi Plus 4,42 proc., czyli wynik pod progiem. Podstawiliśmy tę liczbę jako udział w głosach ważnych, a pozostałe partie zostawiliśmy w proporcjach United Surveys. To eksperyment, a nie pełna symulacja sondażu Pollstera. Rozwój Plus traci wtedy wszystkie mandaty, a przewaga prawicy nad większością spada z jedenastu do jednego.
Na granicy stoi też PSL. Z 4,5 proc. w sondażu po rozłożeniu niezdecydowanych robi się 5,0056 proc., więc ludowcy przechodzą próg o włos i biorą pięć mandatów. Inne zaokrąglenie sondażu może ten wynik odwrócić.
Trzecie pytanie dotyczy wyborców, którzy wspólnej listy nie zaakceptują. Większość Listy Nawrockiego zależy zarówno od tego, ilu ich będzie, jak i od tego, dokąd pójdą. Jeśli zostaną w domu, Lista Nawrockiego traci ją przy ubytku około 8 proc. swoich wyborców. Jeśli przejdą do koalicji, większość zniknie wcześniej.
Czego model nie mówi
To model scenariuszowy, a nie prognoza wyborcza. Pokazuje, co ordynacja zrobi z dzisiejszymi głosami przy różnych sposobach startu, i nic ponad to. Rok przed wyborami sondaż może się mylić o kilka punktów w każdą stronę, a mapa poparcia nowych formacji może wyglądać inaczej niż mapa ich poprzedników. Korona nie musi mieć wyborców tam, gdzie Konfederacja w 2023 r., a Rozwój Plus tam, gdzie PiS.
Model nie przewiduje reakcji wyborców. Zakłada, że zagłosują na blok tak, jak deklarują głos na partie, a badania mówią co innego. W sondażu CBOS opublikowanym 13 listopada jeden wspólny blok prawicy woli 10 proc. ogółu badanych, 29 proc. wyborców PiS, 13 proc. wyborców Korony i 9 proc. wyborców Konfederacji. Test odpływu pokazuje, ile blok może stracić, ale nie mówi, ilu wyborców faktycznie odejdzie. Tego nie wie dziś nikt, bo żaden ośrodek nie zapytał jeszcze o Listę Nawrockiego.
W 2001 r. politycy zmienili metodę liczenia, żeby odebrać zwycięzcy większość. Przed wyborami w 2027 r. nikt nie musi ruszać ordynacji.
Założenia symulacji. Skąd liczby
Symulacja ma dwa źródła. Pierwszym są oficjalne wyniki wyborów do Sejmu z 2023 r. w 41 okręgach, ogłoszone przez PKW: liczba mandatów w każdym okręgu i głosy oddane na pięć komitetów, które weszły do Sejmu, oraz na dwa, które progu nie przekroczyły. Drugim jest sondaż United Surveys by IBRiS dla Wirtualnej Polski z 6–9 listopada 2026 r.: KO 30 proc., PiS 15,5, Konfederacja 14, Korona 9,1, Lewica 6,8, Rozwój Plus 6,1, PSL 4,5, Razem 3,1 i Polska 2050 0,8 proc., przy 10,1 proc. niezdecydowanych. W wariancie z listami wspólnymi ta sama pracownia dała Liście Nawrockiego 46,6 proc., wspólnej liście koalicji 41,3 proc., a Razem 5,8 proc.
Zanim policzyliśmy cokolwiek o przyszłości, sprawdziliśmy przeszłość. Algorytm zastosowany do prawdziwych głosów z 2023 r. odtwarza co do mandatu ówczesny podział: PiS 194, KO 157, Trzecia Droga 65, Lewica 26, Konfederacja 18. Krajowe sumy głosów w danych zgadzają się z PKW. Obliczenia sprawdził też niezależny recenzent, który uruchomił nasz skrypt i otrzymał identyczne wyniki we wszystkich wariantach i okręgach.
Jak liczyliśmy
Sondaż podaje poparcie w skali kraju, a mandaty dzieli się w okręgach. Trzeba więc było rozpisać krajowe wyniki na 41 okręgów. Punktem wyjścia jest geografia poparcia z 2023 r.: partia, która była wtedy w danym okręgu silniejsza od swojej średniej, startuje tam z przewagą także dziś. Nowe formacje dziedziczą mapę najbliższych krewnych: Rozwój Plus po PiS, Korona po Konfederacji, Razem po Lewicy, PSL i Polska 2050 po Trzeciej Drodze. Wyniki dopasowaliśmy tak, żeby zgadzały się zarówno sumy krajowe partii, jak i liczba głosów w każdym okręgu, więc lokalne proporcje mogą się względem 2023 r. nieco przesunąć.
Niezdecydowanych rozłożyliśmy proporcjonalnie, więc 44,7 proc. wszystkich badanych to w modelu, zależnie od wariantu, od 48,7 do 49,7 proc. głosów ważnych. Od tak liczonego udziału sprawdzamy próg: 5 proc. dla komitetu partii lub komitetu wyborców i 8 proc. dla komitetu koalicyjnego. Każdą listę wspólną traktujemy jak komitet koalicyjny, więc obowiązuje ją wyższy próg. To założenie modelu, bo PKW liczy próg od głosów rzeczywiście oddanych.
Lista wspólna dostaje w każdym okręgu sumę głosów swoich składowych, bez żadnej premii. Liście Nawrockiego przypisaliśmy więc 44,7 proc., a nie 46,6 proc. z wariantu WP. Ponieważ strona rządząca w różnych wariantach sondażu wygląda różnie, liczyliśmy w trzech scenariuszach założeń. Scenariusz II nazywamy w tekście wariantem głównym. W obrębie scenariusza porównujemy sposoby startu przy tym samym poparciu partii w skali kraju. Po połączeniu list model na nowo dopasowuje głosy w okręgach, co w scenariuszu II nieznacznie je przesuwa. Warianty odpływu, eksperyment z wynikiem Pollstera i próg 307 celowo zmieniają poparcie.
Podział mandatów wewnątrz Listy Nawrockiego liczymy proporcjonalnie do poparcia partii, metodą największych reszt. To tylko orientacja. W prawdziwych wyborach zdecydują głosy preferencyjne i to, kto z którego miejsca startuje.
Odpływ wyborców
Test odpływu obniża krajowe poparcie Listy Nawrockiego, a udziały pozostałych list w głosach ważnych proporcjonalnie rosną. Liczba głosów ważnych w każdym okręgu zostaje taka jak w 2023 r., a model na nowo rozkłada je między listy. Nie odejmuje więc konkretnych wyborców w konkretnych miejscach i nie odwzorowuje zmian frekwencji. Większość Listy Nawrockiego utrzymuje się w scenariuszu II do ubytku ok. 7,8 proc. jego wyborców, a w scenariuszu III do ok. 8,1 proc.
Źródła: Wyniki wyborów do Sejmu 2023 w okręgach: obwieszczenie PKW, Dz.U. 2023 poz. 2234, Sondaż United Surveys dla WP, osobne starty: rp.pl; listy wspólne: Interia, Pollster dla „Super Expressu", Rozwój Plus 4,42 proc.: Wprost, CBOS Flash nr 40/2026: CBOS Zmiana metody w 2001 r. i wynik SLD-UP przy D'Hondcie: J. Raciborski, J. Ochremiak, „Decyzje" nr 6/2006, Victor D'Hondt i metoda z 1878 r.: The Low Countries; Belgia 1899: Electoral Reform Society; własności metody: Parlament Europejski, EPRS, Wyniki Polska Jest Jedna i Bezpartyjnych Samorządowców w 2023 r. (dane PKW): Infor, Republika
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube
Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB
Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X
Najnowsze
Chcą odebrać immunitet prezesowi TK. Bartosz Lewandowski: nie poznaliśmy treści zarzutów
Sędziowie TK: wyrażamy stanowczy protest wobec bezprawnej próby uchylenia immunitetów
Polacy w fazie pucharowej MŚ w amp futbolu! Czeka ich trudny rywal