Lista Nawrockiego, czyli partnerzy, nie przystawki
Sondaże pokazują, że wspólna lista mogłaby dać prawicy większość w Sejmie. Pokazują też coś mniej wygodnego: wyborcy Konfederacji i Rozwoju Plus w większości takiej listy nie chcą. Kaczyński potrzebuje partnerów, którzy nie chcą być jego przystawkami, a Tusk już przekonuje, że głos na PiS to głos na Brauna. A gdyby wspólny blok nie musiał być listą Kaczyńskiego?
Wiosną 1989 r. Andrzej Wajda wymyślił coś, co prof. Antoni Dudek nazwał później propagandowym majstersztykiem: niemal każdy kandydat Komitetu Obywatelskiego „Solidarność" dostał plakat, na którym stał obok Lecha Wałęsy. Na tych listach byli liberałowie i konserwatyści, socjaliści i chadecy, czyli ludzie, którzy rok później mieli się pokłócić o wszystko. Wyborca nie musiał jednak znać ich programów, bo wystarczyło, że widział, czyja to drużyna. Wynik przeszedł do historii: 161 na 161 możliwych mandatów w Sejmie i 99 na 100 w Senacie. Taki plakat miał również Jarosław Kaczyński, który startował wtedy do Senatu w województwie elbląskim.
Trzydzieści siedem lat później prawica znów stoi przed pytaniem, jak zmieścić na jednym plakacie ludzi, którzy za sobą nie przepadają. I znów odpowiedź nie leży w partyjnych centralach, tylko w Pałacu Prezydenckim.
„Randomowe selfie", czyli Tusk ma już swój plakat
W sondażu United Surveys by IBRiS dla Wirtualnej Polski z 6–9 listopada wspólna lista PiS, Rozwoju Plus, Konfederacji i Konfederacji Korony Polskiej dostaje 46,6 proc. głosów, a wspólna lista „koalicji 13 grudnia" – 41,3 proc.; w przeliczeniu WP daje to 242 mandaty wobec 212. Co ważne, blok zebrał w tym badaniu więcej, niż mają te same cztery partie osobno, czyli łącznie 44,7 proc. W tym samym badaniu samo PiS ma 15,5 proc., najmniej w historii tej pracowni. Wspólny start daje prawicy premię mandatową, której żadna z tych partii nie uzyska samodzielnie.
Donald Tusk już wykorzystuje polityczne koszty takiego porozumienia i od dwóch tygodni gra jednym zdjęciem. W nocy z 30 na 31 października, podczas protestu w obronie Trybunału Konstytucyjnego, Grzegorz Braun opublikował wspólną fotografię z prezesem PiS, podpisaną „randomowe selfie spod TK". Kiedy 11 listopada Jarosław Kaczyński zapowiedział, że będzie działał w tym kierunku, „żeby była jedna wielka lista", także do Sejmu, premier miał już gotową puentę. W Dublinie oznajmił, że dobrze się stało, bo sam prezes wytłumaczył ludziom, że „głosowanie na PiS to jest głosowanie na Brauna".
Warto przypomnieć, kto to mówi. Ten sam Donald Tusk w sierpniu 2023 r. osobiście ogłosił w Sopocie, że z listy KO wystartuje Roman Giertych, były lider Ligi Polskich Rodzin. Dziś zaś, jak donosi „Dziennik Gazeta Prawna", politycy KO namawiają PSL do wspólnej listy argumentem, że po wyborach ludowcy odtworzą własny klub. Wspólna lista z osobnym klubem jest więc w oczach premiera ratunkiem dla jego koalicji, a w wykonaniu prawicy dowodem, że Kaczyński „dla władzy, jak wiadomo, jest gotów poświęcić wszystko".
Oddanie mu pola gry niczego nie zmieni, bo on i tak je zajmie. Już w kwietniu Tusk wrzucił do jednego „putinowskiego frontu" Kaczyńskiego, Nawrockiego i Konfederację, więc etykietę przyklei niezależnie od tego, co prawica zrobi. Prawica decyduje tylko o jednym: czy razem z etykietą odda mu także arytmetykę.
Ani koło ratunkowe, ani przystawka
Drugie zagrożenie jest poważniejsze, bo nie przychodzi od przeciwnika. Odpowiedzi na propozycję prezesa PiS padły w ciągu doby: Krzysztof Bosak nazwał wspólną listę prezentem dla Donalda Tuska i zapewnił, że Konfederacja nigdy nie będzie „żadną przystawką", w Konfederacji słychać, że nie jest ona „kołem ratunkowym dla PiS", a w Koronie – że cały pomysł jest nierealny. Mateusz Morawiecki 13 listopada ogłosił wprost samodzielny start Rozwoju Plus i kusi hasłem „Nie chcesz Tuska, nie chcesz Brauna, wybierz Rozwój Plus", a Sławomir Mentzen szedł w Marszu Niepodległości obok transparentu „reset" z przekreślonymi twarzami Tuska i Kaczyńskiego.
To nie jest wyłącznie kaprys liderów. W sierpniowym sondażu SW Research dla Onetu tylko 26 proc. badanych zadeklarowało głos na wspólną listę PiS, Konfederacji i Rozwoju Plus, a 53,6 proc. odpowiedziało, że nie. Jeszcze dobitniej wypada opublikowane 13 listopada badanie CBOS (sondaże z września i października): jeden wspólny blok PiS, Rozwoju Plus i obu Konfederacji woli 10 proc. ogółu badanych, 29 proc. wyborców PiS, 13 proc. wyborców Korony i zaledwie 9 proc. wyborców Konfederacji. Aż 75 proc. elektoratu Konfederacji i 68 proc. sympatyków Rozwoju Plus chce, żeby ich partia startowała samodzielnie.
Wyborca Konfederacji słyszy „wspólna lista" i widzi utrwalanie duopolu, w którym jego partia robi za dodatek do PiS. Wyborca Rozwoju Plus widzi z kolei powrót pod skrzydła prezesa. Ale w tym samym badaniu CBOS widać też przestrzeń do porozumienia. Wśród wyborców Konfederacji, którzy dopuszczają start w koalicji – a to mniej więcej co piąty z nich – 48 proc. wskazuje jako możliwego partnera Rozwój Plus, 45 proc. PiS, a 44 proc. Koronę; wśród takich wyborców PiS 56 proc. wymienia Konfederację, 50 proc. Rozwój Plus, a 41 proc. Koronę. To niewielkie grupy, ale pokazują, że sprzeciw wobec wspólnej listy nie oznacza odrzucenia każdej formy współpracy. Spór dotyczy więc nie tylko koalicji, ale także tego, kto miałby w niej rozdawać karty.
Trudno jednak mówić o duopolu, skoro PiS miałoby w bloku czterech ugrupowań nieco ponad jedną trzecią głosów. Morawiecki ma rację, że na prawicy nie ma już hegemona, i właśnie dlatego taki blok nie może nosić barw żadnej z partii. Musi nosić nazwisko kogoś, kto stoi ponad nimi.
Pokonać D'Hondt'a
Przeliczenie WP nie pokazuje jednak, ile mandatów daje samo połączenie list, dlatego wykonaliśmy osobną symulację. Sprawdziliśmy, co się dzieje, gdy każda partia ma dokładnie te same głosy, a zmienia się wyłącznie sposób startu. Wyniki z 41 okręgów z 2023 r. przenieśliśmy proporcjonalnie na listopadowy sondaż United Surveys i podzieliliśmy mandaty metodą D'Hondta, a blokowi prawicy przypisaliśmy ostrożnie tylko sumę poparcia czterech partii, bez premii z wariantu WP, a po stronie rządzącej – wynik wspólnej listy z tego wariantu (41,3 proc. i 5,8 proc. dla Razem). Najgroźniejszy jest scenariusz, który buduje dziś premier: jedna lista jego koalicji przeciw czterem osobnym listom prawicy. Wtedy obóz Tuska ma 245 mandatów i samodzielną większość, a cztery partie prawicy łącznie zaledwie 200. Te same głosy, inny wynik.
Jeśli prawica odpowie wspólnym blokiem, według naszej symulacji przy tych samych głosach ma 241 mandatów wobec 212. Gdyby miejsca w bloku dzielić proporcjonalnie do poparcia, każda z czterech partii wprowadziłaby więcej posłów niż przy osobnym starcie: PiS 84 zamiast 80, Konfederacja 75 zamiast 66, Korona 49 zamiast 40, a Rozwój Plus 33 zamiast 14. Margines jest, choć niewielki. Nawet gdyby co trzynasty wyborca tych partii odrzucił wspólną listę i został w domu, a reszta głosowała jak dotąd, blok wciąż miałby w naszym modelu 231 mandatów – większość na styk, a nie komfort, ale przy osobnym starcie tych samych partii nie ma nawet tego. Przy ubytku 8 proc. blok ma już 230 mandatów, czyli o jeden za mało.
Sprawdziliśmy również wariant, w którym obie wspólne listy otrzymują dokładnie sumę poparcia swoich partii, a Razem zostaje z 3,1 proc. Wtedy podzielona prawica przegrywa 208 do 252, a blok wygrywa 243 do 217.
Ci, którzy chcieliby blok bez Korony, powinni spojrzeć na ten sam rachunek. Trzy partie bez Brauna przy zjednoczonej liście Tuska mają w naszej symulacji 195 mandatów wobec 218, a większość dałyby im dopiero mandaty Korony zdobyte osobno: 195 plus 37 to 232, jeden mandat ponad większość. Wykluczenie niczego więc nie zmienia w powyborczej arytmetyce, tylko zabiera prawicy dziewięć mandatów zapasu.
Osobny problem stanowi Senat, gdzie większościowa ordynacja premiuje wspólnych kandydatów: w 2023 r. PiS wygrało wybory do Sejmu z wynikiem 35,4 proc., a senatorów miało tylko 34, bo pakt senacki zdobył 66 miejsc. Pakt prawicy popierają dziś niemal wszyscy i nie wymaga on wspólnej listy do Sejmu, choć jedna twarz w obu kampaniach ułatwia sprawę.
Większość konstytucyjna, czyli 307 głosów przy pełnej sali i bezwzględna większość w Senacie, wymagałaby w naszym modelu ok. 56,5 proc. ważnych głosów i pozostaje horyzontem, a nie planem.
Przekleństwo 4,42 proc.
Najwięcej do wygrania ma formacja, która dziś najgłośniej mówi „nie". Rozwój Plus ma w United Surveys 6,1 proc. i 23 mandaty, ale w badaniu Pollstera dla „Super Expressu" z 9–10 listopada już tylko 4,42 proc. i zero mandatów. To różnica między języczkiem u wagi a kilkoma procentami głosów wyrzuconych do kosza. W naszej symulacji, przy osobnych startach wszystkich, wystarczy podstawić za Rozwój Plus wynik Pollstera, a pozostałe partie zostawić w proporcjach United Surveys, żeby przewaga prawicy nad większością stopniała z jedenastu mandatów do jednego.
Historia ma tu poczucie humoru, bo dokładnie 4,42 proc. dostało w 1993 r. Porozumienie Centrum i wypadło z Sejmu. Tamte wybory są zresztą najlepszą przestrogą: prawica nie zdołała się zjednoczyć, prawie pięć milionów głosów nie przełożyło się na żaden mandat, a wygrał SLD z wynikiem 20,4 proc. Lech Wałęsa wystawił wtedy własny Bezpartyjny Blok Wspierania Reform, zapowiadał 400 mandatów i dostał 5,41 proc. BBWR startował obok partii, zamiast je połączyć, i dołożył prawicy jeszcze jedną listę. Lista Nawrockiego musiałaby działać odwrotnie: z partiami w środku i prezydentem jako patronem.
Dla Rozwoju Plus to wyjście honorowe w obie strony. Morawiecki nie musi wracać na listy PiS, z których prezes go wykluczył, a Kaczyński nie musi nikogo przyjmować z powrotem, bo spotykają się na liście, która nie należy do żadnego z nich. Rozwój Plus wpisał zresztą do swoich dziesięciu filarów „szacunek dla prezydenta wybranego przez obywateli", a trudno o lepszy bilet wstępu. Z tego powodu Rozwój Plus ma w tej formule najwięcej do zyskania.
Druga tura w 41 okręgach
Mechanizm już raz zadziałał. 1 czerwca 2025 r. Karol Nawrocki zdobył 10 606 877 głosów, a według badania Ipsos poparło go 88 proc. wyborców Mentzena i ponad 92 proc. wyborców Brauna z pierwszej tury. Głosowali, bo nie chcieli w Pałacu kandydata Tuska. Lista Nawrockiego może przenieść ten mechanizm do Sejmu: wyborca Konfederacji głosuje na kandydata Konfederacji, wyborca PiS na kandydata PiS, a ich głosy nie przepadają pod progiem i nie rozsypują się na resztówki. Czy zadziała tam, gdzie wybór jest szerszy niż między dwoma nazwiskami? Tego nie rozstrzyga dziś żaden sondaż, bo żaden nie zapytał jeszcze o Listę Nawrockiego. Najwyższy czas, żeby ktoś zapytał.
Taka Lista Nawrockiego potrzebuje tylko minimum programowego, które zresztą prezydent sam zapowiedział: jego strategia rozwoju ma być w wyborach parlamentarnych „punktem odniesienia dla wszystkich tych, którzy aspirują do rządzenia". Złoty zamiast euro, CPK, tańszy prąd, silna armia i zerowy PIT dla rodzin z co najmniej dwojgiem dzieci to postulaty, wokół których wszystkie cztery środowiska mogą zbudować wspólne minimum. Stawki podatków, podział resortów i szczegóły naprawy sądów mogą poczekać na rozmowy koalicyjne, bo po wyborach każde ugrupowanie, które zdobędzie co najmniej 15 mandatów, może utworzyć własny klub. Formalnie wchodzą w grę dwie drogi: koalicyjny komitet wyborczy z progiem 8 proc. albo komitet wyborców z progiem 5 proc., jak Kukiz'15 w 2015 r., z którego list do Sejmu weszli także działacze Ruchu Narodowego. Przy poparciu rzędu 45 proc. różnica progów nie stanowiłaby problemu; znacznie ważniejsze są zasady układania list i podział odpowiedzialności między partnerami.
Korona musi być w Liście Nawrockiego. Jej wyborcy stanęli w drugiej turze za Nawrockim tak samo jak wyborcy Konfederacji i PiS, a lista, która chce przenieść tamten mechanizm do Sejmu, nie może zaczynać od wypraszania części z nich. Ma to swoją cenę: Tusk dostanie gotowy materiał do kampanii, a część umiarkowanych wyborców może się od Listy Nawrockiego odwrócić. Prezydent ma przy tym prawo do własnego zdania o personaliach, bo to on staje do zdjęcia z każdym kandydatem. Ostatnie słowo należy jednak do wyborcy, a nie do Pałacu ani do żadnej partyjnej centrali. Na selfie spod Trybunału Lista Nawrockiego odpowiada zaproszeniem prezydenta dla wszystkich, którzy w drugiej turze byli po jego stronie, a o nazwiskach zdecydują Polacy.
Polska ordynacja to listy otwarte: kandydatów na Liście Nawrockiego wystawiłyby partie, ale to wyborca wskazałby, kto z nich wejdzie do Sejmu. Mandaty trafiają najpierw do całej listy w okręgu, a dopiero potem do kandydatów z największą liczbą głosów, więc wiele zależy od tego, kto i z którego miejsca startuje. Ale ostatnie słowo przy nazwisku ma wyborca, a nie prezes. Prawica dałaby Polakom nie tylko listę, ale i wybór na tej liście.
Zostaje pytanie, którego nie rozstrzygnie żadna symulacja. Dlaczego Bosak, Mentzen czy Morawiecki, którzy nie chcą iść pod szyld Kaczyńskiego, mieliby zgodzić się na listę pod patronatem Nawrockiego, skoro PiS i tak byłoby w niej największym partnerem? Prezydencki szyld nie usuwa tej asymetrii, najwyżej ją łagodzi: partie zachowują własne kluby, a o tym, kto z listy dostanie mandat, decydują wyborcy. Czy to wystarczy, okaże się przy stole, nie w felietonie.
Zdjęcie, które wygrywa
Wajda rozumiał w 1989 r., że w wielkiej rozgrywce zdjęcie waży więcej niż program. Tusk rozumie to dziś i dlatego pokazuje wszystkim selfie spod Trybunału. Prawica może się na to oburzać albo odpowiedzieć własnym zdjęciem, tyle że nie wspólną fotografią liderów, bo taką zawsze ktoś zestawi z kimś niewygodnym. Odpowiedzią jest zdjęcie ze zwycięzcą ostatnich wyborów, który od miesięcy prowadzi w rankingu zaufania CBOS i któremu we wrześniu ufało 53 proc. Polaków. Jarosław Kaczyński miał już kiedyś taki plakat i wygrał. Czy drugi raz da się namówić do zdjęcia, na którym nie stoi w środku?
Źródło: Republika, Miłosz Manasterski
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube
Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB
Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X