130 lat polskiego ruchu ludowego. Rocznica powstania Stronnictwa Ludowego

Od Galicji po współczesność

Ruch ludowy wyrósł z realiów politycznych i społecznych Galicji, czyli południowo-wschodnich terenów zaboru austriackiego. Po reformie wyborczej z lat 80. XIX wieku, chłopi zyskali ograniczone prawo wyborcze, co umożliwiło im wybór swoich przedstawicieli do Sejmu Krajowego we Lwowie i Rady Państwa w Wiedniu. Pierwsze struktury polityczne chłopów miały charakter bardziej lokalny niż ideologiczny. Dopiero zjazd w Rzeszowie w 1895 r. skupił kilkudziesięciu delegatów wiejskich, którzy powołali Stronnictwo Ludowe, uznając potrzebę reprezentacji interesów wsi w sposób niezależny od szlachty i mieszczaństwa.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. ruch ludowy odegrał istotną rolę w tworzeniu ustroju państwa. Doszło w tym czasie do zjednoczenia partii chłopskich w Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”, choć niedługo później nastąpił podział i powstało też PSL „Piast”. Obie partie odgrywały ważną rolę w parlamencie II Rzeczypospolitej. Liderem tego okresu był Wincenty Witos, trzykrotny premier, który reprezentował radykalny nurt demokratyczny, opowiadający się za reformą rolną, decentralizacją i równouprawnieniem chłopów.

W czasie II wojny światowej ruch ludowy kontynuował działalność w konspiracji pod nazwą SL „Roch”. Stronnictwo współtworzyło Polskie Państwo Podziemne, organizowało oddziały Batalionów Chłopskich oraz uczestniczyło w Radzie Jedności Narodowej. Po wojnie, w okresie lat 1945–1947, przywódca ludowców Stanisław Mikołajczyk próbował prowadzić działalność polityczną w ramach rządu tymczasowego. Jednak fałszerstwa wyborcze w 1947 r. i presja komunistycznych władz doprowadziły do jego ucieczki z kraju. Niezależne PSL zostało zlikwidowane, a ruch został wchłonięty przez Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) – formalnie niezależne, ale w praktyce podporządkowane PZPR.

W III RP po 1989 r. kontynuacja tradycji ludowej stała się przedmiotem sporu kilku partii, w tym Prawa i Sprawiedliwości i Polskiego Stronnictwa Ludowego. 

Ruch ludowy wniósł do historii Polski m.in. ideę solidarności społecznej, samorządności lokalnej, sprawiedliwości społecznej oraz postulat równouprawnienia warstw społecznych. Choć dziś jego rola w polityce krajowej jest mniejsza niż w XX wieku, to dziedzictwo pozostaje trwałą częścią historii nowoczesnego państwa polskiego.

Źródło: Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X