Polska 29 listopada – co wydarzyło się tego dnia

1441 - Na wezwanie wielkiego mistrza Zakonu do Fromborka przybyli gromadnie chłopi by zawrzeć umowę z kapitułą. Nie przyjęli warunków zaproponowanych przez kapitułę, a na groźby WM Zakonu odpowiedzieli szyderstwami, a w ich imieniu Benedykt Gaj (lub Gal) z Braniewa powiedział, że na gwałt chłopi odpowiedzą gwałtem. Ostatecznie bunt stłumiono podstępem bpa Franciszka Kuhschmalza, który zaprosił 46 przywódców chłopów do Lidzbarka Warmińskiego, a potem polecił wtrącić do lochów. Chłopi czynili przygotowania do walki, ale nie otrzymali poparcia Związku Pruskiego.

1766 - W Warszawie zakończył obrady sejm, w czasie którego odrzucono popierany przez Katarzynę II wniosek dysydentów domagających się pełnej tolerancji religijnej i równouprawnienia; nie przyjęto również wniosku Stanisława Augusta dot. ograniczenia liberum veto.

1830 - W nocy z 29 na 30 listopada 1830 r. młodzi słuchacze Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie pod wodzą porucznika Piotra Wysockiego wraz z cywilnymi spiskowcami rozpoczęli powstanie listopadowe - zryw niepodległościowy skierowany przeciwko rosyjskiemu zaborcy; na ulicach Warszawy w Noc Listopadową zginęło z rąk powstańców sześciu polskich generałów: Maurycy Hauke, Stanisław Trębicki, Stanisław Potocki, Ignacy Blumer, Tomasz Siemiątkowski i Józef Nowicki oraz kilku innych polskich oficerów.

1831 - W Carskim Siole zmarła Joanna Grudzińska, księżna łowicka, żona wielkiego księcia Konstantego Pawłowicza.

1860 - W Warszawie w 30. rocznicę wybuchu powstania listopadowego odbyły się liczne manifestacje patriotyczne. Tego też dnia w dawnym kościele oo. karmelitów na Lesznie w Warszawie po raz pierwszy wykonano pieśń Boże, coś Polskę, w wersji poprawionej przez Antoniego Goreckiego.

1866 - W Lublinie urodził się Józef Pankiewicz, malarz, grafik, profesor krakowskiej ASP; jeden z pionierów impresjonizmu i symbolizmu w polskiej sztuce.

1892 - W Kwilczu koło Poznania urodził się Franciszek Brodniewicz, aktor, gwiazdor polskiego kina międzywojennego; wystąpił m.in. w filmach „Śluby ułańskie”, „Pan Twardowski”, „Ułan Księcia Józefa”, „Trędowata”, „Wrzos”, „Doktor Murek”, „Ordynat Michorowski”.

1896 - W Samarze urodził się Stanisław Hryniewiecki, komandor porucznik polskiej Marynarki Wojennej; w kampanii 1939 r. dowódca stawiacza min ORP „Gryf”; po przedostaniu się do Wielkiej Brytanii dowodził niszczycielami ORP „Grom” - zatopionym w rejonie Narwiku w maju 1940 r., ORP „Błyskawica” (1940) i ORP „Piorun” (1942), a następnie niszczycielem ORP „Orkan”, który 8 października 1943 r. zatonął na północnym Atlantyku trafiony niemiecką torpedą - zginęło co najmniej 178 członków załogi, wśród nich dowódca kmdr por. Stanisław Hryniewiecki.

1910 - Lewicowi studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego nie dopuścili do wykładu ks. Kazimierza Zimmermanna, w odpowiedzi na co relegowano 3 z nich, 16 ukarano naganą, a 36 upomnieniem, co doprowadziło do wybuchu strajku studentów, po którym uczelnia została czasowo zamknięta.

1913 - W Warszawie urodziła się Elżbieta Barszczewska, aktorka, w okresie międzywojennym wystąpiła m.in. w filmach „Trędowata”, „Znachor”, „Profesor Wilczur”, „Dziewczęta z Nowolipek” i „Granica”.

1918 - Józef Piłsudski objął urząd głowy państwa jako Tymczasowy Naczelnik Państwa. Urząd ten piastował do 20 lutego 1919 roku, kiedy to Sejm Ustawodawczy zatwierdził go jako Naczelnika Państwa.

1918 - W Warszawie przy Nowym Świecie otwarto kawiarnię artystyczną „Pod Picadorem”; jej założycielami byli poeci należący później do grupy literackiej Skamander: Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Julian Tuwim, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński.

1920 - W Bytomiu została uruchomiona Elektrociepłownia Szombierki.

1921 - W Warszawie urodził się Zdzisław Stroiński, poeta, w czasie wojny związany z konspiracyjnym pismem "Sztuka i Naród", żołnierz Armii Krajowej; poległ w powstaniu warszawskim.

1928 - W Krakowie urodził się Andrzej Kijowski, prozaik, eseista, krytyk literacki, scenarzysta filmowy.

1929 - Odbyła się inauguracja pierwszego roku akademickiego na Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

1936 - Zwodowano ORP "Gryf" - stawiacz min, największy polski okręt wojenny we wrześniu 1939 roku.

1939 - Dekret Prezydium Rady Najwyższej ZSRS o nadaniu sowieckiego obywatelstwa polskim obywatelom, którzy w dniach 1 i 2 listopada 1939 r. znajdowali się na wschodnich terenach Rzeczypospolitej Polskiej wcielonych do Związku Sowieckiego.

1944 - Tomasz Arciszewski objął stanowisko premiera RP na uchodźstwie.

1946 - W Londynie w rocznicę wybuchu powstania listopadowego utworzono Polskie Towarzystwo Historyczne w Wielkiej Brytanii.

1954 - W Łopusznie urodził się Zbigniew Bujak, działacz NSZZ "Solidarność", przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Mazowsze, od 1981 r. przewodniczący Zarządu Regionu Mazowsze; członek prezydiów Krajowej Komisji Porozumiewawczej i Komisji Krajowej; po wprowadzeniu stanu wojennego w podziemnej TKK; aresztowany przez SB w 1986 r.; zwolniony na mocy amnestii; od 1986 r. w Tymczasowej Radzie NSZZ "S" przy Lechu Wałęsie; członek Klubu Obywatelskiego (1988-1990); uczestnik Okrągłego Stołu; współzałożyciel (1992) i wiceprzewodniczący Unii Pracy; poseł na Sejm (1991-1997); prezes Głównego Urzędu Ceł (1999-2001).

1954 - Zmarł Arka Bożek, polski działacz na Opolszczyźnie, uczestnik powstań śląskich; w czasie II wojny światowej członek Rady Narodowej RP; wicewojewoda śląsko-dąbrowski (1945-1950); działacz PSL, a następnie ZSL; poseł do KRN i Sejmu Ustawodawczego (1947-1952).

1956 - W Warszawie rozpoczął obrady Walny Zjazd Delegatów Związku Literatów Polskich, który wybrał na prezesa Antoniego Słonimskiego.

1957 - W warszawskim Teatrze Dramatycznym odbyła się prapremiera sztuki Witolda Gombrowicza "Iwona księżniczka Burgunda" w reżyserii Haliny Mikołajskiej.

1962 - W Filharmonii Narodowej odbyło się prawykonanie "Stabat Mater" Krzysztofa Pendereckiego.

1966 - Władze komunistyczne po raz drugi nie wyraziły zgody na przyjazd papieża Pawła VI do Polski; pierwsza odmowa miała miejsce w marcu 1966 r.

1970 - Dokonano oblotu szybowca SZD-35 Bekas.

1972 - Sejm PRL uchwalił reformę władz terenowych. Zlikwidowano 4 tys. gromad i osiedli, wprowadzając w ich miejsce gminy, które istniały do 1954 roku. Na czele każdej z 2 tys. gmin miał stanąć naczelnik, podlegający wyższym organom administracji państwowej.

1975 - Uruchomiono Rafinerię Nafty Gdańsk.

1976 - Premiera filmu "Trędowata" w reż. Jerzego Hoffmana.

1982 - Premiera filmu Amnestia w reżyserii Stanisława Jędryki.

1987 - Władze PRL przeprowadziły referendum na temat tempa i zakresu reform gospodarczych i politycznych. Propozycje rządowe nie uzyskały akceptacji społeczeństwa.

1989 - Rozwiązano Zjednoczone Stronnictwo Ludowe.

1990 - Zlikwidowano restrykcje w sprzedaży napojów alkoholowych, wódkę znów można było kupować przed godz. 13.00.

1990 - Dokonano oblotu szybowca SZD-56 Diana.

1996 – Cmentarz kapituły warmińskiej we Fromborku (położony przy ul. Sanatoryjnej) został wpisany do rejestru zabytków.

2000 - Został udostępniony bankom system informacji Biura Informacji Kredytowej.

2004 - Zmarł Andrzej Micewski, historyk, działacz katolicki, publicysta; autor m.in. biografii prymasa Stefana Wyszyńskiego; w latach 80. doradca społeczny prymasa Józefa Glempa; w 2006 r. "Rzeczpospolita" opublikowała tekst informujący, że Micewski od połowy lat 70. współpracował z SB.

2005 - W Londynie zmarł Józef Garliński, oficer Komendy Głównej AK, więzień KL Auschwitz, długoletni prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, historyk, działacz emigracyjny.

2006 - W Łodzi zmarł Leon Niemczyk, jeden z najwybitniejszych polskich aktorów; do historii kina przeszły jego kreacje w "Nożu w wodzie" Romana Polańskiego czy "Pociągu" Jerzego Kawalerowicza.

2010 - W Londynie zmarła Irena Anders, aktorka, artystka rewiowa, pieśniarka, działaczka polonijna; wdowa po gen. Władysławie Andersie.

2012 - W Warszawie zmarł Jacek Woźniakowski, historyk sztuki, pisarz, publicysta, współzałożyciel Wydawnictwa Znak.