UJAWNIAMY! 68,5 tys. zł za opinię z błędami i śladami AI. Mamy dokumenty Ministerstwa Finansów!

Pełna zapłata za opinię z absurdalnymi błędami

Sprawę opisaliśmy w naszym artykule o błędach w opinii Sustainalytics. W odpowiedzi na nasze pytania resort podał, że zamówił opinię 12 lutego 2025 roku w Sustainalytics GmbH za 16 tys. euro (ok. 68,5 tys. zł). Dokumenty przekazane wraz z pismem z 27 października potwierdzają wydatek. Na fakturze z 4 lipca 2025 roku widnieje 16 tys. euro netto i brutto, z podatkiem wykazanym w wysokości zero.

Wydruk z systemu NBP pokazuje obciążenie rachunku MF pełną kwotą 1 sierpnia 2025 roku. Według średniego kursu NBP z tego dnia, wynoszącego 4,2813 zł za euro, odpowiada to 68 500,80 zł. Płatność wykonano w euro, a kwota w złotych jest jej przeliczeniem.

Według MF doradca zebrał cztery oferty w przedziale od 16 do 23 tys. euro. Wybrano najtańszą. Resort broni doświadczenia Sustainalytics, powołując się na nagrody firmy i jej udział w polskiej emisji z 2016 roku. Resort podkreśla, że wynagrodzenie stanowi „standard rynkowy za tego typu usługi eksperckie”. 

Tymczasem firma, której dorobkiem zasłania się MF, w pierwszym kwartale 2026 roku wycofała się z rynku sporządzania opinii SPO, czyli właśnie takich opracowań jak dokument zamówiony przez resort. Zakończenie tej działalności potwierdził Morningstar w informacji dla inwestorów z 25 sierpnia 2026 roku. Sustainalytics nadal oferuje m.in. ratingi i dane ESG, lecz segment opinii SPO został wygaszony. Gdy ministerstwo zachwalało nam doświadczenie wykonawcy, ten miał już za sobą zamknięcie tej części biznesu. Resortowi pozostało przywoływanie firmowych nagród.

Jakość opłaconej ekspertyzy najłatwiej ocenić na przykładzie opisu polskiej gospodarki. Autorzy podali PKB za 2023 rok w wysokości 800 mln dolarów, podczas gdy dane Banku Światowego wskazują ponad 812 mld. Pomniejszyli gospodarkę około tysiąckrotnie. Przy wymienionych obok 38 mln mieszkańców ich liczby dawały około 21 dolarów rocznego PKB na osobę. 

Ministerstwo tłumaczy, że pomylono jednostkę, a przypisy prowadziły do poprawnych źródeł. Z tej odpowiedzi wynika, że wykonawca miał pod ręką dane pozwalające uniknąć kompromitacji. Mimo to do gotowego opracowania wpisał kwotę tysiąckrotnie zaniżającą wielkość polskiej gospodarki. Dopiero po wskazaniu przez nas pomyłki MF zażądało sprostowania.

W opinii znalazł się także cel redukcji emisji UE o 40 proc., chociaż od lat obowiązywało co najmniej 55 proc. netto do 2030 roku względem 1990 roku. Obok przywołano pakiet Fit for 55. Resort potwierdza również korekty dotyczące odpadów. Termin ograniczenia składowania poprawiono z 2028 na 2035 rok, a docelowy recykling opakowań z 75 na 70 proc. Wykonawca przyznał, że rozbieżności pominięto podczas weryfikacji danych.

ChatGPT w przypisie, a ministerstwo bagatelizuje błędy

W sprawie śladu ChatGPT resort przekazał dwa sąsiadujące zdania z oświadczenia wykonawcy. „Generatywna sztuczna inteligencja nie została użyta do przygotowania analizy ani raportu końcowego. Analityk mógł korzystać z ChatGPT jako pomocy w wyszukiwaniu informacji podczas lokalizowania publicznie dostępnego źródła w języku angielskim”.

Firma odcina w ten sposób wyszukiwanie źródeł od przygotowania analizy, choć to właśnie na źródłach opiera się uzasadnienie opinii. Wykonawca zapewnia, że nie przekazano materiałów niepublicznych, natomiast MF przyznaje, że nie wydawało instrukcji ani polityk dotyczących AI. W odpowiedzi prasowej podało również, że umowa nie regulowała jej wykorzystania. Tymczasem dokument został zamówiony już w okresie, gdy powszechnie wykorzystywanego generatywną sztuczną inteligencję do pisania tekstów. Zaskakujący jest więc brak uregulowania tej kwestii przy zamawianiu dokumentu wartego dziesiątki tysięcy złotych. Odsyłacz z parametrem utm_source=chatgpt.com został zmieniony.

Jak można jednak odczytać przy pomocy wybranych narzędzi do wykrywania AI, jak np. AI Detector, prawdopodobieństwo występowania zawartości wygenerowanej przez model AI w tym dokumencie wynosi 89%. Wynik badania nie stanowi jednoznacznego dowodu, ale jest wskazówką do szerszej weryfikacji dokumentu, za który zapłacili podatnicy.

Poprawki objęły także opis warunków kwalifikowania inwestycji. W kryterium kolejowym uzupełniono brakującą część zaprzeczenia, a przy klasach energetycznych dopisano słowo „populated”. MF twierdzi, że analiza opiera się na dosłownym brzmieniu Frameworku, natomiast opinia zawierała niedokładną parafrazę. Płatny recenzent nie odwzorował poprawnie zasad dokumentu, który oceniał. Resort nie przedstawił wyników sprawdzenia konkretnych zakwalifikowanych projektów.

Pierwszą wersję roboczą MF otrzymało 15 maja 2025 roku, drugą 17 czerwca, a finalną 20 czerwca. Publikacja nastąpiła 25 czerwca. Ministerstwo informuje, że odpowiadało na pytania wykonawcy, lecz nie wskazuje, kto sprawdził dane. Zasłania się niezależnością SPO i brakiem obowiązku zatwierdzania wniosków. Wytyczne ICMA łączą niezależność z należytą starannością zawodową. Sam resort we wrześniu 2026 roku, dopiero po naszej publikacji, skutecznie zażądał korekt, korzystając z przewidzianego w warunkach usługi prawa do bezpłatnej poprawy błędów.

Ujawniony formularz pokazuje za to, jak szczegółowo zadbano o sposób przedstawiania wykonawcy. Na stronie trzeciej zapisano uzgodnioną formułę komunikacji o usłudze, prezentującą Sustainalytics jako globalnie uznanego dostawcę badań ESG. Publiczna komunikacja MF o usłudze lub jej rezultatach, wykraczająca poza tę formułę, wymaga uprzedniej pisemnej zgody firmy, także mailowej. Wizerunek wykonawcy zabezpieczono precyzyjniej, niż sprawdzono podstawowe dane w jego opracowaniu. 

MF otrzymało trzy wersje opinii, a jednak o usunięcie elementarnych błędów wystąpiło dopiero po pytaniach Republiki, gdy dziennikarze wskazali pomyłki przeoczone przez opłaconych ekspertów i niewychwycone przez państwowego zamawiającego. Czy nie powinno być tak, że przy zamówieniu takiego raportu powinien on zostać profesjonalnie zredagowany przed pokazaniem opinii publicznej?

MF nie wyjaśnia, kto odebrał wadliwą opinię

Pytania o odpowiedzialność za odbiór i publikację postawiliśmy już w naszej pierwszej publikacji. W piśmie z 27 października MF przyznaje, że protokoły odbioru, potwierdzenia wykonania usługi, zatwierdzenia zapłaty i akceptację treści „nie były przygotowywane w MF”. Zaraz potem stwierdza, że korespondencja zawierająca te elementy była wewnętrzna, więc jej nie udostępni. 

Ministerstwo informuje również, że nie przygotowywało dokumentów polecenia, zgłoszenia i potwierdzenia publikacji. Na żądanie procedur kontroli jakości oraz upoważnień dotyczących odbioru i udostępniania opinii odpowiada, że takich dokumentów nie przygotowywano. Zapewnienie o publikacji zgodnej z wewnętrznymi wymogami pozostaje bez żądanej dokumentacji. W przekazanym formularzu zamówienia ukryto nazwiska, stanowiska i daty w polach podpisów.

W odpowiedzi prasowej resort zapowiadał, że dokumenty dotyczące kosztu usługi nie zostaną upublicznione, tymczasem do pisma udzielającego informacji publicznej dołączył formularz, fakturę i potwierdzenie obciążenia rachunku. Nadal odmawia pokazania korespondencji dotyczącej sprawdzania źródeł, poprawek i przyjęcia końcowej treści.

W sprawie wadliwej opinii resort wskazuje żądanie sprostowania, nie informuje natomiast o obniżeniu wynagrodzenia ani zwrocie zapłaty. Ministerstwo koalicji 13 grudnia oznajmia też, że „nie planuje przeprowadzać dodatkowego sprawdzania procesu, wyznaczania nowych osób czy dodatkowych zespołów ani terminów”. Fakturę uregulowano w pełnej wysokości, błędy poprawiono po pytaniach Republiki, a urząd nie zamierza dodatkowo sprawdzać, jak do ich opublikowania doszło…

Źródło: Ministerstwo Finansów, Portal Telewizji Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X