Dokąd zmierzamy: Somaliland czy Mandżukuo? [MIŁOSZ MANASTERSKI]
Polityka to gra w szachy na polu minowym. Reset Trybunału Konstytucyjnego brzmi jak rozsądny kompromis, tyle że kompromis wymaga zaufania, a tego w Sejmie nie ma już nawet na lekarstwo. Zostaje logika siły: kto ma policję, ten decyduje, co jest zgodne z prawem. Tylko kto w tym czasie pilnuje reszty państwa?
Somaliland ogłosił niepodległość 18 maja 1991 r. i przez ponad 34 lata nie uznało go żadne państwo świata. Pierwszy wyłom zrobił dopiero Izrael 26 grudnia 2025 r. A jednak Somaliland działa: ma parlament, sądy, policję i wybory, w których władza potrafi przegrać. W listopadzie 2024 r. urzędujący prezydent Muse Bihi Abdi dostał około 35 proc. głosów, pogodził się z porażką i oddał urząd kandydatowi opozycji.
Mandżukuo było jego lustrzanym odbiciem. 18 września 1931 r. oficerowie japońskiej Armii Kwantuńskiej – formacji, która miała pilnować kolei w Mandżurii – zdetonowali ładunek na torach pod Mukdenem. Wybuch był tak słaby, że kilka minut później przejechał tamtędy pociąg. Tokio chciało sprawę wyciszyć, ale dowództwo armii zrobiło swoje i zajęło całą Mandżurię. Japończycy nazywali takie odwrócenie hierarchii gekokujō: niżsi rangą narzucali decyzje przełożonym.
1 marca 1932 r. proklamowano państwo z własną flagą i ministerstwami, na którego czele postawiono Puyi, ostatniego cesarza z dynastii Qing – najpierw jako naczelnika państwa, od 1934 r. jako cesarza. Brakowało tylko jednego – władza nie należała do tych, którzy podpisywali dekrety. Rządziła armia.
Polskę uznają wszyscy. Ale od kilku miesięcy mamy w Trybunale dwa obozy sędziów, z których każdy kwestionuje legalność działań drugiego, oraz rząd, który ogłasza, że problem rozwiązano, bo wejścia do budynku pilnuje policja. Pytanie z tytułu przestaje więc być egzotyczne.
DŻENTELMENI OPUŚCILI SALĘ
Każdy reset zakłada, że strony dotrzymają słowa. Tymczasem w tym Sejmie nie działają nawet najprostsze dżentelmeńskie układy. PiS, choć dysponuje największym klubem opozycyjnym, nie ma wicemarszałka od początku kadencji. Koalicja odrzuciła kandydatkę PiS już na początku kadencji, a we wrześniu zamiast Marcina Ociepy wybrała Marcina Horałę z Rozwoju Plus. Rządzący pokazali, że potrafią sami wskazać, kto z opozycji zasiądzie w Prezydium Sejmu.
Sama opozycja również nie potrafi mówić jednym głosem. Adrian Zandberg z mównicy nazywa rząd Donalda Tuska „marnym”, po czym 17 listopada całe koło Razem głosuje przeciwko konstruktywnemu wotum nieufności. Powód? Kandydat na premiera Marek Jurek to według Zandberga polityk, który „się w PiS-ie nie zmieścił, bo był zbyt skrajnie prawicowy”.
Owszem, konstruktywne wotum to także głosowanie nad nazwiskiem następcy, więc sprzeciw wobec Jurka da się logicznie obronić. Tyle że przeciwnicy rządu nie potrafią uzgodnić nawet tego, kto miałby poprowadzić gabinet przejściowy. Jak mają uzgodnić piętnastu sędziów?
RESET PO RESECIE
Reset nie zakłada, że do Trybunału trafią ludzie bez poglądów, bo takich nie ma. Zakłada, że przy wyborze nowych sędziów dojdzie do kompromisu. A kompromis w izbie, w której nie da się uzgodnić nawet wicemarszałka, to towar deficytowy.
PSL proponuje wygaśnięcie mandatów wszystkich sędziów Trybunału i wybór nowego składu przez Zgromadzenie Narodowe. Potrzeba by do tego co najmniej 336 głosów posłów i senatorów, a kandydatów miałby wcześniej zaakceptować prezydent. Własne pomysły mają Razem i Kancelaria Prezydenta. Żaden z tych pomysłów nie jest przesądzony, ale każdy wymaga zmiany konstytucji, czyli 307 głosów w Sejmie przy pełnej sali.
Bez głosów Koalicji Obywatelskiej takiej większości nie ma. Bez PiS w praktyce również, co przyznają nawet politycy Lewicy. Reset wymaga więc porozumienia z tymi, którzy dziś trzymają klucze do Trybunału i kontrolują policję.
Jakie gwarancje dostanie obóz prezydencki w zamian za zgodę na zmianę konstytucji? Nawet większość 3/5 nie czyni wyboru apolitycznym, tylko przenosi targ o nazwiska z sali plenarnej do gabinetów. Rządząca koalicja pokazała przy wyborze Horały, że potrafi dobrać sobie partnera z opozycji, gdy go potrzebuje. Kto zagwarantuje, że przy układaniu listy piętnastu nazwisk nie powtórzy tego manewru, oferując jednemu środowisku dwa-trzy miejsca w zamian za resztę? A nawet jeśli nowe przepisy zamkną drogę sędziom wybranym w 2026 r., takim jak Maciej Berek czy Anna Korwin-Piotrowska, kto zagwarantuje, że ich miejsc nie zajmą ludzie o tych samych poglądach i z tego samego zaplecza?
W jakiej sytuacji znalazłby się wtedy prezydent Karol Nawrocki? Część pomysłów daje mu wpływ na listę kandydatów. To brzmi jak gwarancja, ale działa w obie strony. Jeśli listę zaakceptuje, stanie się współautorem wyboru i patronem zmian, za które zapłaci, gdy okażą się zmianą na gorsze. Jeśli odmówi, usłyszy, że blokuje kompromis i chce sam decydować, kto może być sędzią, a kto nie.
Miałby wtedy żądać resetu po resecie? Nawet minister Waldemar Żurek pyta, czy reset będziemy robić co cztery lata, za każdym razem gdy ktoś przegra wybory. Odpowiedź brzmi: tak, jeśli reset nie zmieni układu sił, który do kryzysu doprowadził.
NAJPIERW RZĄD, POTEM TRYBUNAŁ
Skoro bez głosów PiS zmiany konstytucji nie będzie, PiS ma prawo pytać o gwarancje. Z tej logiki wynika warunek, który 19 listopada postawił prezes Jarosław Kaczyński, i trudno odmówić mu racji. Reset byłby do przyjęcia tylko wtedy, gdy obecny gabinet zastąpi prezydencki rząd techniczny, gwarantujący przestrzeganie konstytucji i uczciwe wybory w konstytucyjnym terminie. Prezes przypomniał też, że grubą kreskę już raz w naszej historii przerabialiśmy.
Reset Trybunału wymaga więc najpierw resetu koalicyjnego. Tyle że taki gabinet także potrzebowałby większości, a 17 listopada zabrakło jej dla wniosku z Markiem Jurkiem. Warunek Kaczyńskiego jest politycznie zrozumiały, ale dziś nie widać większości gotowej go spełnić. Porozumienie w sprawie Trybunału, zawarte bez zmiany układu sił, byłoby tylko zawieszeniem broni, które rządząca większość może wypowiedzieć w pierwszym wygodnym głosowaniu.
Nie dajmy się też zwieść temu, że politycy PSL i Polski 2050 przychodzą na konsultacje do Pałacu Prezydenckiego, a Władysław Kosiniak-Kamysz ma nawet własny projekt. Udział w rozmowach nie oznacza, że koalicja zaczyna się rozpadać: 17 listopada wszyscy obecni na sali posłowie koalicji zagłosowali przeciwko odwołaniu rządu. Premier, pytany o obecność dwóch koalicjantów przy stole, odpowiedział, że „nie zamyka się na żadne inicjatywy”. Nie zdziwię się, jeśli to coś więcej niż uprzejmość: dzięki koalicjantom może wiedzieć, o czym rozmawia się u prezydenta.
KTO MA POLICJĘ, TEN MA RACJĘ
W tej partii od dawna nie chodzi o argumenty prawne, tylko o to, kto stoi przy drzwiach. 14 lipca policjanci w asyście prokuratora weszli do siedziby Trybunału w trakcie Zgromadzenia Ogólnego sędziów. Ministerstwo Sprawiedliwości tłumaczyło, że prokurator i policja mają obowiązek reagować na naruszenia prawa. Prezes Bogdan
Święczkowski odpowiadał, że policja jako element władzy wykonawczej nie ma kompetencji, by decydować, kto bierze udział w obradach. 11 września funkcjonariusze interweniowali w Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w sporze o kierownictwo uczelni.
A 30 października, gdy prezesa i wiceprezesa Trybunału odsunięto od obowiązków, a kierowanie instytucją przejęła sędzia Korwin-Piotrowska, policja broniła wejścia do budynku. Komenda stołeczna zapewniała, że skupia się na zabezpieczeniu terenu wokół gmachu i bezpieczeństwie ludzi, a do środka policjanci weszli tylko raz, w nocy, na polecenie prokuratora. Według „Rzeczpospolitej” nie była to jednak improwizowana akcja: decyzje zapadły na poziomie politycznym, a w policji wtajemniczone były tylko trzy osoby, w tym komendant główny Marek Boroń. Nieprzypadkowy był też termin: akcję przeprowadzono w czasie podróży prezydenta do Senegalu. Oficerowie spod Mukdenu również wiedzieli, że fakt dokonany łatwiej obronić, niż uzgodnić go z Tokio.
Prezydent, który przerwał lot do Senegalu, wszedł do siedziby Trybunału po północy, przez murek, omijając policyjny kordon. Jedna formacja mundurowa prowadziła głowę państwa obok kordonu drugiej formacji tego samego państwa. Premier może dziś mówić, że mamy Trybunał „odnowiony”. Prezydent powiedział jednak tamtej nocy nowym sędziom prosto w oczy: „Państwo nie jesteście sędziami”, a Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wchodził do gmachu razem z nim. Orzeczenia Trybunału, którego nie uznaje głowa państwa ani Sąd Najwyższy, żadnego sporu nie zamkną. Policja może zabezpieczyć budynek, ale nie zabezpieczy autorytetu.
SIŁA NIE WRACA DO KOSZAR
Państwo, które używa policji do rozstrzygania sporów politycznych, wydaje na to zasoby, których ma coraz mniej. Nie wiemy, ilu funkcjonariuszy zdjęto z innych zadań, by obstawić aleję Szucha. Wiemy natomiast, że ludzi brakuje: 1 marca 2026 r. w policji było 9630 wakatów, a nieobsadzone etaty ma nawet CBŚP, do którego kiedyś ustawiały się kolejki chętnych.
Wiemy też, że komendant Boroń – ten sam, którego według „Rzeczpospolitej” wtajemniczono w operację pod Trybunałem – ostrzegał na początku roku przed wzrostem przestępczości zorganizowanej po zakończeniu wojny na Ukrainie. Mafie i oligarchowie nie pytają o skład Trybunału. Interesuje ich tylko, czy państwo patrzy w ich stronę.
Państwo nie patrzy też w stronę tych, którzy mogą być, jako osoby publiczne, na celowniku. W nocy z 20 na 21 listopada, tuż po północy, pod dom mecenasa Artura Wdowczyka – pełnomocnika dziennikarzy Republiki, biskupa świdnickiego Marka Mendyka a prywatnie także mojego adwokata – przyjechały policja i pogotowie. Zgłoszenie mówiło o zagrożeniu życia jego 11-letniej córki. Mecenas nie ma córki w tym wieku.
Sam przyznaje, że funkcjonariusze zachowali się prawidłowo. Przy całej gigantycznej informacji zbieranej przez aparat państwa od mObywatela po KsEF, wystarczy anonimowe zgłoszenie, by aparat państwa o północy zapukał do drzwi adwokata. W maju ten sam scenariusz spotkał prezesa Tomasza Sakiewicza i innych dziennikarzy Republiki. Fałszywe alarmy dotyczyły też domu Jarosława Kaczyńskiego i mieszkania matki prezydenta. Pół roku i kilka zatrzymań później ktoś znowu wysłał policję tam, gdzie chciał.
Armia Kwantuńska zaczynała jako ochrona linii kolejowej, a skończyła jako rzeczywisty suweren, który sam decydował o wojnie. Przeciwników politycznych reżim nazywał „bandytami” i z zapałem pacyfikował, a jednocześnie czerpał zyski z państwowego monopolu opiumowego.
Siła raz użyta do polityki nie wraca do koszar: albo usamodzielnia się sama, albo robi miejsce tym, którzy stosują przemoc na własny rachunek. A gdy 9 sierpnia 1945 r. ruszyła radziecka ofensywa, armia sprawna w pilnowaniu porządku politycznego nie wytrzymała prawdziwej próby: jej główne siły rozbito w ciągu kilkunastu dni.
Źródło: Republika
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube
Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB
Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X
Najnowsze
„Postarajcie się, żebyśmy nie stali się częścią waszych misji”. Policja w Denver do graczy GTA VI
ZAMACH STANU czy partyzantka ustrojowa? Gorący spór w studiu o TK i nocną akcję policji!
Reporterzy bez Granic w obronie Republiki. Pytają, po co prokuraturze Żurka listy obecności