Przejdź do treści
WAŻNE! Na portalu tvrepublika.pl dostępna jest anglojęzyczna wersja artykułu opisująca tragiczne zdarzenia z Krakowa, do których doszło 7 listopada. Republikę spotykają represje ze strony rządu za zadawanie trudnych pytań. Udostępnij prawdę swoim znajomym!
NBP Prezes NBP prof. Adam Glapiński: Narodowy Bank Polski zgromadził 700 ton złota. To historyczne osiągnięcie. Zrealizowaliśmy cel przyjęty przez Zarząd NBP. Polska ugruntowała swoją pozycję w gronie dziesięciu państw o największych zasobach złota na świecie
NBP Prezes NBP prof. Adam Glapiński: Narodowy Bank Polski i ja osobiście, tak jak każdego dnia, będziemy podejmować wszelkie starania na rzecz rozwoju gospodarczego Ojczyzny i pomyślności obywateli
NBP C.D. Prezes NBP prof. Adam Glapiński: Pragnę Państwa uspokoić oraz zapewnić, że bank centralny nie podda się żadnej politycznej presji
Ważne Portal Niezależna ustalił, że w dniu zamachu, do którego doszło 7 listopada w Krakowie, wysłano do Warszawy aż 141 krakowskich funkcjonariuszy prewencji policji. Tuż przed tragedią cały obszar krakowskiego Starego Miasta patrolowało 10 funkcjonariuszy
Ważne Wyjątkowa kolekcja 72 bajek Tomasza Sakiewicza w limitowanym wydaniu kolekcjonerskim! Szczegóły pod numerem telefonu: 22 232 37 70
22:19 Papież Leon XIV, który po wizycie w Cusco peruwiańskich Andach przybył w niedzielę do miasta Pucallpa w Amazonii, potępił jej wylesianie i zanieczyszczanie wód
21:47 Ponad dekadę po zakończeniu kariery Brazylijczyk Ronaldinho powrócił do futbolu, występując w niedzielę w barwach włoskiego trzecioligowego klubu Ravenna
21:30 Książę Harry gościł w niedzielę na krajowych Igrzyskach Niezwycieżonych we Lwowie, wspierając ukraińskich żołnierzy i weteranów
20:25 Epidemia eboli w Demokratycznej Republice Konga jest wciąż poza kontrolą, choć od jej ogłoszenia minęło już pół roku
19:03 Około 42 kilometry liczy w niedzielę po południu kolejka tirów przed przejściem granicznym w Hrebennem (lubelskie)
17:52 Sytuacja z systemem łączności, którego awaria sparaliżowała w weekend ruch lotniczy w USA, wróci w niedzielę do normy - poinformował amerykański minister transportu
16:30 Estońskie MSZ: od 1 grudnia zamykamy granicę z Rosją po udaremnieniu dywersji GRU
15:06 W poniedziałek rozpocznie się jesienny przegląd techniczny gondolowej kolei na Szyndzielnię w Bielsku-Białej
Portal tvrepublika.pl Informacje z kraju i świata 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Nie zasypiamy nigdy. Bądź z nami - TVREPUBLIKA.PL
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” w Ostrowcu Św. zaprasza na wiec poparcia dla działań Prezydenta RP, 16, listopada, g. 16, skwer przed pomnikiem J . Piłsudskiego, Ostrowiec Św.
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Świdnica zaprasza na spotkanie z posłem Januszem Kowalskim. 16 listopada, godz. 17:00. Centrum Wspierania Inicjatyw, Rynek 39/40, Świdnica
Wydarzenia Klub „Gazety Polskiej” w Łodzi zaprasza na spotkanie z konstytucjonalista Oskarem Kidą, 17 listopada, godz. 18:00 w Polsko-Amerykańskim Ośrodku Kształcenia Zawodowego, ul. Kamińskiego 17/19, Łódź
Wydarzenia Klub "Gazety Polskiej" Lubin zaprasza na pikietę w obronie Trybunału Konstytucyjnego i poparcia dla Prezydenta Karola Nawrockiego. 18 listopada, godz. 16:00 pod Ratusz w Lubinie
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Płock i poseł Wioletta Kulpa zapraszają na spotkanie z posłem Michałem Wosiem, 20 listopada godz. 18:00, Orlen Arena w Płocku
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Chrzanów i poseł Mariusz Krystian zapraszają na otwarte spotkanie z posłem Mariuszem Goskiem 21 listopada, godz. 15.00 w salce parafialnej ul. Mickiewicza 7, Chrzanów
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Nowy Targ zaprasza na spotkanie z Posłem na Sejm Edwardem Siarką. 22 listopada, godz. 18:00. Spółdzielczy Dom Kultury, al. Mikołaja Kopernika 12, Nowy Targ
Wydarzenia Klub „Gazety Polskiej” w Zamościu zaprasza na wiec poparcia Prezydenta Karola Nawrockiego, 22 listopada, g. 13.00, Rynek Wielki, Zamość
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Myślenice i poseł Władysław Kurowski zapraszają na spotkanie z posłem Jackiem Sasinem. 26 listopada, godz. 17:00 Dom Katolicki im. ks. Prałata Józefa Bylicy, ul. 3 Maja 1A, Myślenice
Wydarzenie Klub "Gazety Polskiej" Chojnice, posłowie Dorota Arciszewska-Mielewczyk, Aleksander Mrówczyński zapraszają na spotkanie z dr Oskarem Kida, Oskarem Szafarowiczem. 27 listopada, godz. 17:00 Centrum Edukacyjno-Wdrożeniowe ul. Piłsudskiego 30A, Chojnice
Wydarzenie Klub „Gazety Polskiej” Toruń zaprasza na spotkanie z Tomaszem Sakiewiczem, Prezesem TV Republika oraz Pawłem Piekarczykiem. 3 grudnia, godz. 18:00. Centrum Dialogu im. Jana Pawła II, Pl. bł. Stefana W. Frelichowskiego 1, Toruń
Wydarzenie CZ.1: 16 listopada od godz. 8.00 przed Prokuraturą Krajową (ul. Postępu 3, Warszawa) będzie działało studio TV Republika, gdzie odbędzie się manifestacja w obronie M. Rachonia i M. Kłeczka
Wydarzenie CZ. 2: Następnie Adam Borowski wzywa po manifestacji w obronie Redaktorów od godz. 14.00 na spontaniczną demonstrację przed Belwederem (ul. Belwederska 54/56) pod hasłem: „Panie Prezydencie, zatrzymaj zamach stanu!”

"Sprawa elbląska" - 77 rocznica komunistycznej prowokacji. Pożar fabryki wykorzystano do sądowych represji

Źródło: IPN Gdańsk

77 lat temu w Elblągu doszło do pożaru w hali nr A20 Zakładów Mechanicznych Zamech im. gen. Karola Świerczewskiego. Według odtajnionych sprawozdań Urzędu Bezpieczeństwa 17 lipca 1949 roku aresztowano 75 osób. Do 1 września cele zapełniało około 150 osób. Z całości odtajnionych materiałów wynika, że łącznie aresztowano przynajmniej 222 osoby. Rodziny zatrzymanych traciły mieszkania i pracę. Część aresztowanych, między innymi reemigranci z Francji oskarżeni o tworzenie siatki szpiegowskiej, nie miała żadnych związków z „Zamechem”, ich aresztowanie miało charakter polityczny. Troje z aresztowanych skazano na śmierć, sześcioro na długoletnie więzienie. Henryk Zając został znaleziony martwy w celi, Adam Basista zmarł trzy lata po wyjściu z więzienia. Był to najbardziej odczuwalny w Elblągu akt stalinowskiego terroru. Wydarzenie to wiązane jest z trwającą wówczas nagonką na Polaków przebywających podczas II wojny światowej we Francji, oraz obywateli i dyplomatów francuskich przebywających wówczas w Polsce.

Fabryka była jedną z najnowocześniejszych na Wybrzeżu. Sama hala nr 20 była trzynawowa. Miała długość 210 metrów i szerokość 56 metrów. Boczne nawy były o wysokości 16 metrów, a środkowa 23 metry. Kubatura wynosiła 222 tys. metrów sześciennych. Dla porównania: podobna była wielkość zespołu budynków Politechniki Gdańskiej z początku XX wieku.

W hali w 1949 roku trwała produkcja oraz montaż maszyn i urządzeń. Znajdowało się tam pięć wirników przygotowanych do montażu łopatek i remontu tarcz a także 15 tysięcy łopatek. Produkcja na rynek polski i sowiecki obejmowała m.in. śruby napędowe, wyposażenie do rudowęglowców i lodołamaczy, a także części mechanizmów dźwigów portowych. W hali było 166 obrabiarek, w tym sześć ciężkich maszyn: wytaczarka Schiess, wiertarko-heblarka też marki Schiess, dwie strugarki: Cincinnati i Poręba oraz dwie karuzelówki: Eustachio i Cincinnati. Już samo to zestawienie pokazuje, jak ważna była to hala.

Nie może więc dziwić, że jeszcze przed ugaszeniem pożaru do akcji wkroczył Urząd Bezpieczeństwa. Pożar wybuchł około godziny 2 w nocy, a jego gaszenie trwało do południa 17 lipca 1949 r. Tego samego dnia Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa w Elblągu aresztował około stu osób spośród czterech tysięcy zatrudnionych. W kolejnych dniach i miesiącach liczba aresztowanych rosła. Łącznie zatrzymano przynajmniej 220 osób. Sprawę powiązano przy tym z działalnością wywiadu francuskiego, a głównymi podejrzanymi stali się reemigranci z Francji, których w Elblągu nie brakowało. Dla śledczych od samego początku było jasne, że był to akt sabotażu. Powołani do tej sprawy biegli mieli jedynie uwiarygodnić te zarzuty. Osoby zatrzymane poprzez stosowanie gróźb i przemocy również częściowo przyznały się do wymyślonych zarzutów.

W procesie głównym skazano dziewięć osób. Ogłoszono trzy wyroki śmierci (zamienione potem na dożywocie), jeden wyrok dożywocia, a pozostali usłyszeli wyroki długoletniego więzienia (od piętnastu do jedenastu lat). Nie były to jednak jedyne akty oskarżenia, jakie trafiły do sądu. Łącznie skazanych w Sprawie Elbląskiej zostało 31 osób. Nie wszyscy opuścili zakłady karne. Według oficjalnej wersji wydarzeń, dwie osoby popełniły samobójstwo w więzieniu.

Znajdować się miał wśród nich Henryk Zając, którego komunistyczny Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku skazał na dwanaście lat więzienia na podstawie sfabrykowanych zarzutów. Ponad osiem miesięcy później, 6 lipca 1952 roku Henryka Zająca dosięgła śmierć.

Naczelnik więzienia karno-śledczego w Gdańsku kpt. Jerzy Groszewski twierdził, że to samobójstwo. Współwięźniowie mieli inne zdanie. Jeden z nich, Józef Olejniczak, także skazany w Sprawie Elbląskiej, stanowczo zaprzeczał, że to było samobójstwo. Olejniczak miał usłyszeć od jednego ze strażników: "zabili wam kolegę". Wątpliwości, co do faktycznego przebiegu tragicznych wydarzeń nie miał także Józef Waszkiewicz, sędzia Najwyższego Sądu Wojskowego. W swoich wspomnieniach napisał, że nie badano tej sprawy, nawet nie przesłuchano strażnika, który pierwszy zobaczył ciało.

Od tragicznego dnia upłynęło wiele lat, a nadal nie zostali ukarani: ani zabójca lub zabójcy Henryka Zająca ani naczelnik Więzienia Karno-Śledczego w Gdańsku i jego zastępca do spraw polityczno-wychowawczych za zaniechanie prowadzenia dochodzenia.

Nie pierwsi i nie ostatni komunistyczni bandyci, których nie dosięgła ludzka sprawiedliwość.

Źródło: IPN, Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X