Pierwszy rząd napędzany sztuczną inteligencją, z braku naturalnej

Duchy, których nie umiem odesłać

W 1797 roku Goethe napisał balladę o uczniu czarnoksiężnika. Chłopak podpatrzył u mistrza zaklęcie, którym zwykła miotła zamienia się w posłusznego sługę, i kazał jej nosić wodę. Zaklęcie zadziałało wzorowo. Kłopot zaczął się dopiero wtedy, gdy miotłę trzeba było zatrzymać — tego słowa uczeń nie znał i brodził po kostki w wodzie, wołając, że duchów, które wywołał, nie potrafi się już pozbyć.

Morał tej ballady nie brzmi „miotły są niebezpieczne", tylko: narzędzie słucha tego, kto zna słowo. Dwieście dwadzieścia dziewięć lat później polskie państwo odkryło własną miotłę i natychmiast obsadziło się w roli ucznia. Widać to w trzech dokumentach, o których zrobiło się w tym roku głośno.

Polska mandaryńskim stoi

Barbara Mróz-Gorgoń została 29 lipca 2026 roku sekretarzem stanu i pełnomocniczką rządu do spraw promocji marki Polski. Raport „Polaków portret własny", którego była główną autorką, pochodzi jednak z listopada 2025 roku, a więc sprzed jej wejścia do rządu. Ta kolejność niczego nie osłabia — przeciwnie. Dokument z takimi wadami nie przeszkodził w nominacji, bo najwyraźniej nikt go po drodze nie przeczytał.

Sebastian Meitz z Instytutu Sobieskiego wyliczył, co w raporcie znalazł: Katowice w „północnym centrum" Polski, młodzież posługującą się językiem mandaryńskim, zdanie o pięciorgu polskich noblistów i liczbę tych samych warsztatów podaną w trzech miejscach na trzy różne sposoby. Przypisy i bibliografia noszą ślady charakterystyczne dla nieweryfikowanego użycia narzędzi AI. Autorka przyznała, że po nie sięgnęła, twierdząc jednocześnie, że użyto ich „wyłącznie do transkrypcji, podsumowania i redakcji tekstu", a upubliczniony materiał był roboczy.
21 sierpnia autorka ogłosiła dymisję, 24 sierpnia formalnie przestała pełnić funkcję. Tytuł tego raportu jest zresztą najlepszym komentarzem do całej sprawy. „Polaków portret własny" to wystawa Marka Rostworowskiego z 1979 roku, jedna z najsłynniejszych i najbardziej monumentalnych ekspozycji w dziejach polskiego muzealnictwa — portret narodu złożony z setek obrazów i budowany latami. Ile jeszcze dokumentów o podobnej ambicji leży dziś w urzędowych szufladach, nieprzeczytanych przez nikogo, ale być może dobrze opłaconych?

Eksperci rządu redukują polskie PKB

25 czerwca 2025 roku Ministerstwo Finansów opublikowało Green Bond Framework wraz z opinią zewnętrzną, tak zwaną Second Party Opinion, przygotowaną przez Morningstar Sustainalytics. Pięć dni później wyceniono emisję w euro, w tym dwunastoletnią zieloną transzę o wartości 1,25 mld euro, czyli ponad pięciu miliardów złotych. Jako project managera opinii wskazano Sumaiyę Waheed z Mumbaju.

W opinii Sustainalytics polskie PKB za 2023 rok podano jako 800 milionów dolarów, podczas gdy Bank Światowy podaje około 812 miliardów — pomyłka tysiąckrotna. Unijny cel redukcji emisji przepisano tam w wersji nieaktualnej od grudnia 2020 roku, czyli 40 procent zamiast obowiązujących co najmniej 55. W aktywnym odnośniku został zaś parametr „utm_source=chatgpt.com", cyfrowy odcisk palca, którego autor nie zdążył zetrzeć.

Byłoby wygodnie zrzucić wszystko na wykonawcę, ale to nie byłaby prawda. W samym Frameworku Ministerstwa Finansów powołano się na artykuł 97 Konstytucji, mówiący o składzie Senatu, zamiast na artykuł 87 o źródłach powszechnie obowiązującego prawa. Kontrola jakości zawiodła więc po obu stronach stołu.

Czy ktokolwiek w resorcie tę opinię otworzył? Pytanie nie jest złośliwe, tylko techniczne. Wystarczyło przeczytać jedno zdanie o wielkości polskiej gospodarki, żeby cała reszta trafiła pod lupę.

AI jako podstawa prawna

23 czerwca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał zażalenie w sprawie podatkowej o zobowiązanie w wysokości 211 697 złotych. Zawodowy pełnomocnik podparł je trzema postanowieniami NSA o sygnaturach II FZ 230/17, II GZ 452/18 i I GZ 164/22. Sąd sprawdził. Wszystkie trzy sygnatury odpowiadały realnym orzeczeniom, tyle że z innych dat, dotyczącym innych zagadnień i niezawierającym tez, które im przypisano.

Sędzia Sylwester Marciniak napisał w uzasadnieniu, że „nader krytycznie należy ocenić bezrefleksyjne korzystanie z narzędzi AI przez zawodowego pełnomocnika" (sygn. I FZ 104/26). Warto zatrzymać się przy słowie: bezrefleksyjne. Sąd nie zakazał modeli językowych ani nie ogłosił, że algorytm jest wrogiem prawa. Zwrócił uwagę na coś innego — na etyczny wymiar sytuacji, w której profesjonalista pobierający wynagrodzenie opiera pismo na treściach, których nie sprawdził. Zażalenie oddalono, więc klient nie uzyskał wstrzymania wykonania decyzji podatkowej na czas procesu.

Promptokracja zamiast merytokracji

I tu dochodzimy do sprawy, która w polskiej debacie ginie. Sztuczna inteligencja jest narzędziem o realnej mocy i akurat administracja mogłaby na niej zyskać najwięcej. Dobrze zaprojektowany system potrafi wstępnie sklasyfikować tysiące uwag z konsultacji publicznych, których dziś nie czyta nikt, wskazać potencjalne kolizje między projektem ustawy a przepisami już obowiązującymi, wesprzeć przeszukiwanie korpusu orzecznictwa i przygotować robocze tłumaczenie unijnego dokumentu. Warunek jest dwuczłonowy: dostęp do właściwych danych i weryfikacja wyniku przez człowieka.

Państwo zresztą samo w to inwestuje. Publiczny projekt PLLuM, rozwijany przez zespoły polskich naukowców przy Ministerstwie Cyfryzacji, ma dostać co najmniej 200 mln zł na rozwój do 2029 roku; oparty na nim asystent działa już w mObywatelu. Do szkół jedzie dwanaście tysięcy laboratoriów AI za 1,86 mld zł z KPO i budżetu, w ramach szerszego programu cyfryzacji edukacji wartego ponad pięć miliardów. Premier mówił 17 czerwca, że rewolucja sztucznej inteligencji wkroczyła w nasze życie „w sposób dość, powiedziałbym, z tupetem, bezczelny". 

Trudno się nie zgodzić, zwłaszcza patrząc na rządowe dokumenty, których nikt nie sprawdził. Tyle że promptokracja to nie to samo co cyfryzacja. Cyfryzacja jest wtedy, gdy urzędnik robi dzięki maszynie w godzinę to, co zajmowało tydzień, a potem używa własnej inteligencji, żeby to przeczytać, zweryfikować i poprawić. Promptokracja jest wtedy, gdy maszyna produkuje objętość, a człowiek dokleja do niej pieczątkę. Czy winna jest tu technologia? Raczej ten, kto uznał, że gotowy tekst to już wykonana praca.

Uczeń czarnoksiężnika skończył źle, bo nauczył się zaklęcia, którym miotłę się uruchamia, ale nie nauczył się tego, którym się ją zatrzymuje. Pierwszy rząd napędzany sztuczną inteligencją brzmi nowocześnie i naprawdę mógłby taki być. Problem tylko w tym, że używając AI nadal trzeba samemu myśleć.

Miłosz Manasterski

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X