Nowi członkowie UE pod obserwacją nawet 15 lat. Bruksela chce uniknąć „kolejnych Orbánów”

Komisja Europejska przedstawiła we wtorek pakiet zmian, który ma utrudnić powtórzenie scenariusza znanego z Węgier. Chodzi o procedurę uzupełniającą artykuł 7. traktatów, dziś uznawany za zbyt powolny i nie zawsze skuteczny. Nowe narzędzie pozwalałoby przez 15 lat od przystąpienia ograniczać finansowanie, a przy najpoważniejszych naruszeniach także zawieszać prawo głosu państw, które działają wbrew praworządności, wartościom Unii i zasadzie lojalnej współpracy.

Komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos nawiązała wprost do Budapesztu. 

Ostro mnie krytykowano, gdy po raz pierwszy powiedziałam, że nie chcę widzieć nowych koni trojańskich w Unii Europejskiej. To było przed wyborami na Węgrzech. Dziś mogę powiedzieć: żadnych kolejnych Viktorów Orbánów — oświadczyła. 

Za najczytelniejszy przykład Komisja podaje ukraińskie dossier: Węgry zgodziły się na status kandydata dla Kijowa, a potem blokowały dalszy proces.

Impuls dało w czerwcu pięć państw założycielskich, które zażądały mocniejszych klauzul ochronnych w traktatach akcesyjnych, żeby regres demokratyczny dało się zatrzymać szybciej. Procedurę mogłaby uruchomić Komisja albo grupa państw członkowskich, a decyzję podejmowałaby Rada. Skutki mają być proporcjonalne: utrata głosu tylko przy najcięższych naruszeniach, które realnie szkodzą działaniu Unii. Projekt nie rozstrzyga jednak, jaką większością Rada miałaby głosować. To zostawiono stolicom.

Z doświadczeń UE z Orbánem wynika też drugi postulat. Przyszłe traktaty akcesyjne miałyby zobowiązywać nowe państwo, by nie używało jednomyślności w sprawach rozszerzenia do załatwiania sporów dwustronnych. Komisja wskazuje Bułgarię, która nadal blokuje Macedonię Północną, domagając się zmian w jej konstytucji.

Część pakietu, zwłaszcza reformy wewnętrzne, wymaga zgody państw członkowskich. Komisja chce jednak wpisać klauzule ochronne już do projektu stanowiska UE w ostatnim rozdziale negocjacji z Czarnogórą, na początku listopada.

Obok sankcji idzie wcześniejsza integracja, pomysł popierany przez Francję i Niemcy. Kos podkreśla, że to nie zastępstwo pełnego członkostwa, tylko sposób, by państwa robiące postępy wcześniej wchodziły w wybrane polityki. Wymienia bezpieczeństwo łańcuchów dostaw i energetykę, a także Erasmus+, Horyzont Europa, wsparcie Frontexu, elementy jednolitego rynku, projekty połączeń infrastrukturalnych i status obserwatora w grupach eksperckich. 

Dla kandydatów zgodnych z Brukselą w sprawach strategicznych i spełniających kryteria praworządności przewidziano formę „wzmocnioną”. Jak mierzyć to strategiczne dopasowanie, dopiero zostanie ustalone. Część takich ułatwień już działa; nowość ma polegać na systematycznym dialogu z każdym kandydatem i dedykowanym finansowaniu.

W części dotyczącej zarządzania Komisja chce rozszerzyć roczne raporty o praworządności na więcej państw kandydujących i dawać im precyzyjniejsze zalecenia. Cel to wzmocnienie niezależnych instytucji i przygotowanie krajów do udziału w Prokuraturze Europejskiej od dnia akcesji. Przy poważnych problemach akcesję można byłoby opóźnić.

Przed wejściem Bruksela ma też testować zdolność stosowania prawa w priorytetach: zarządzanie granicami, nadzór nad jednolitym rynkiem, bezpieczeństwo żywności, sieci transportowe i fundusze spójności. Okresy przejściowe, zwłaszcza w rolnictwie i swobodzie przepływu pracowników, byłyby negocjowane osobno. Sprawdzane miałyby być też zamówienia publiczne, niezależne audyty i zdolność do walki z nadużyciami.

Nawet pobieżnie struktura decyzyjności na projektowanym etapie przyjmowania nowych członków rodzi mnóstwo wątpliwości. Przejście Brukseli na ręczne sterowanie i możliwość subiektywnej oceny niesie ze sobą ogromne ryzyko manipulacji, szczególnie gdy w grę wchodzi termin praworządności, wykorzystywany do podważania rzeczywistości w ostatnich latach.

Źródło: Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X