Przełom w badaniach Wszechświata. Misja Euclid odkryła tysiące zjawisk
Ponad 900 milionów galaktyk i około 15 tysięcy potencjalnych przypadków silnego soczewkowania grawitacyjnego – to najnowsze wyniki misji kosmicznej Euclid Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Odkrycia mogą pomóc naukowcom rozwikłać jedną z największych zagadek współczesnej astronomii: czym jest ciemna materia i w jaki sposób wpływa na ewolucję Wszechświata. Kluczowe znaczenie ma zjawisko przewidziane przez Alberta Einsteina ponad sto lat temu.
Europejska misja kosmiczna Euclid dostarczyła astronomom ogromną ilość nowych danych na temat struktury i historii kosmosu. Opublikowany zestaw obejmuje ponad 900 milionów galaktyk oraz około 15 tysięcy potencjalnych przypadków silnego soczewkowania grawitacyjnego.
To jeden z najważniejszych etapów projektu Europejskiej Agencji Kosmicznej, którego celem jest stworzenie niezwykle szczegółowej, trójwymiarowej mapy Wszechświata.
Teleskop Euclid został wystrzelony w lipcu 2023 roku. Jego zadaniem jest zbadanie jednej trzeciej nieba i prześledzenie ponad 10 miliardów lat historii kosmicznej.
Głównym celem misji jest lepsze poznanie dwóch tajemniczych składników kosmosu: ciemnej materii i ciemnej energii. Według obecnych szacunków stanowią one odpowiednio około 25 i 70 proc. zawartości Wszechświata.
Dotychczas opublikowane dane obejmują około 14 proc. powierzchni nieba, którą docelowo ma zmapować teleskop.
Oprócz galaktyk naukowcy zidentyfikowali również ponad 60 milionów potencjalnych kwazarów. Są to niezwykle jasne obiekty znajdujące się w centrach odległych galaktyk, których źródłem energii są supermasywne czarne dziury.
To największy obraz Wszechświata w wysokiej rozdzielczości, jaki kiedykolwiek mieliśmy – powiedział profesor Andy Taylor z Uniwersytetu Edynburskiego, koordynujący brytyjską część naukową misji.
Jak podkreślił naukowiec, wyjątkowość Euclida polega na połączeniu bardzo wysokiej rozdzielczości obrazów z możliwością obserwowania ogromnych obszarów kosmosu. Pod tym względem teleskop ma przewagę nad Hubble'em, który dostarcza niezwykle szczegółowych zdjęć, ale nie obejmuje jednocześnie tak rozległych fragmentów nieba.
Einstein przewidział zjawisko, które może wyjaśnić tajemnicę ciemnej materii
Szczególne zainteresowanie astronomów wzbudziło odkrycie około 15 tysięcy potencjalnych przypadków silnego soczewkowania grawitacyjnego.
To zjawisko przewidziane przez Alberta Einsteina. Polega na zakrzywianiu światła pochodzącego z odległych galaktyk przez grawitację masywnych obiektów znajdujących się bliżej obserwatora.
W praktyce światło odległej galaktyki może zostać zniekształcone i przybrać charakterystyczny kształt jasnych łuków, a niekiedy nawet pierścieni. Efekt ten jest szczególnie silny w obecności dużych skupisk materii, w tym niewidocznej bezpośrednio ciemnej materii.
Właśnie dlatego obserwowanie takich zniekształceń może okazać się niezwykle ważne dla zrozumienia budowy Wszechświata.
Naukowcy mogą na ich podstawie określać, w jaki sposób ciemna materia gromadzi się wokół galaktyk i jak rozkłada się w przestrzeni. Pozwoli to również sprawdzić, które z istniejących teorii dotyczących jej natury są zgodne z obserwacjami.
Dzięki silnemu soczewkowaniu grawitacyjnemu możemy dowiedzieć się, w jaki sposób skupia się ciemna materia. Dostarcza to bardzo ważnych wskazówek na temat rodzaju materii, z której jest zbudowana – wyjaśnił Stephen Serjeant, profesor astronomii z Open University.
Z tysiąca odkrytych przypadków do nawet 170 tysięcy
Skala najnowszego odkrycia jest szczególnie imponująca, jeśli porównać ją z dotychczasowym stanem wiedzy astronomów.
Przed publikacją danych z misji Euclid naukowcy znali około tysiąca przypadków silnego soczewkowania grawitacyjnego. Nowe obserwacje wskazują na około 15 tysięcy potencjalnych zjawisk tego rodzaju.
Badacze szacują, że do zakończenia misji liczba zidentyfikowanych przypadków może wzrosnąć nawet do 170 tysięcy.
To ogromna szansa na dokładniejsze zbadanie ciemnej materii, której nie można bezpośrednio zobaczyć ani obserwować za pomocą tradycyjnych metod. Jej obecność można jednak rozpoznawać dzięki oddziaływaniu grawitacyjnemu na widoczną materię i światło.
Kolejne dane pozwolą stworzyć mapę ciemnej materii
Naukowcy czekają już na następną dużą publikację danych, zaplanowaną na lato przyszłego roku.
Ma ona zawierać między innymi informacje o rozmieszczeniu galaktyk oraz wynikach badań słabego soczewkowania grawitacyjnego. W przeciwieństwie do silnego soczewkowania zjawisko to powoduje znacznie subtelniejsze deformacje obrazów odległych obiektów.
Analiza tych niewielkich zmian może umożliwić odtworzenie rozmieszczenia materii w ogromnej skali kosmicznej.
Możemy wykorzystać wzorzec tych deformacji, aby faktycznie stworzyć mapę rozmieszczenia całej ciemnej materii we Wszechświecie – wyjaśnił Andy Taylor.
Tak przygotowane mapy zostaną następnie porównane z przewidywaniami różnych teorii dotyczących ciemnej materii i ciemnej energii. Dzięki temu astronomowie będą mogli lepiej ocenić, które modele najtrafniej opisują rzeczywistość.
Ilość danych jest tak ogromna, że potrzebna jest sztuczna inteligencja
Misja Euclid stawia przed naukowcami jeszcze jedno wyzwanie: skalę zgromadzonych informacji.
Liczba obserwacji jest już tak duża, że ich ręczne przeglądanie i analizowanie przez ludzi stało się praktycznie niemożliwe. Konieczne jest wykorzystanie zaawansowanych narzędzi komputerowych i zautomatyzowanych metod analizy.
Żaden człowiek nie jest już w stanie wizualnie przeanalizować wszystkich danych z Euclida. Jest ich po prostu zbyt dużo – podsumował profesor Taylor.
Jeśli kolejne etapy misji potwierdzą dotychczasowe wyniki, Euclid może znacząco zmienić nasze rozumienie Wszechświata. Obserwacje zjawiska przewidzianego przez Einsteina dają astronomom wyjątkową możliwość zbadania niewidzialnej materii, która stanowi jedną z największych zagadek współczesnej fizyki.
Źródło: Republika
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube
Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB
Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X