Burza wokół Trybunału Konstytucyjnego. Jest stanowisko do Komisji Weneckiej

Stowarzyszenie Veritas et Ius. W Służbie Narodowi przekazało Komisji Weneckiej stanowisko prawne dotyczące wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, konstytucyjnej roli prezydenta przy odbieraniu ślubowania oraz standardów, jakie powinny obowiązywać przy obsadzaniu sądu konstytucyjnego. Dokument datowany na 4 października 2026 r. zawiera zastrzeżenia dotyczące procedury wyboru sędziów przeprowadzonej przez Sejm w marcu.

Stowarzyszenie kwestionuje sposób przeprowadzenia wyborów

Autorzy stanowiska podkreślają, że ocena obowiązków prezydenta związanych z odbieraniem ślubowania od osób wybranych do Trybunału Konstytucyjnego nie powinna ograniczać się do tego etapu procedury. Ich zdaniem należy wcześniej zbadać, czy sam wybór sędziów odbył się zgodnie z konstytucyjnymi i konwencyjnymi standardami legalności, transparentności oraz równego traktowania kandydatów.

Veritas et Ius wskazuje między innymi na wątpliwości dotyczące indywidualizacji wyborów i kadencji, sposobu oceny kandydatur oraz ryzyka politycznego wpływu na skład Trybunału. Organizacja podkreśla, że sąd konstytucyjny nie powinien być traktowany jako instytucja należąca do aktualnej większości parlamentarnej.

W dokumencie zwrócono również uwagę na kandydaturę dr. Michała Skwarzyńskiego, członka stowarzyszenia, który uczestniczył w marcowej procedurze wyborczej. Według autorów stanowiska związane z nią zarzuty są przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie Ts 161/26 oraz przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w sprawie Skwarzyński przeciwko Polsce (nr 27956/26).

Stowarzyszenie zaznacza, że nie przesądza zasadności roszczeń rozpatrywanych przez te organy. Apeluje jednak, by ich istnienie zostało uwzględnione przy formułowaniu oceny dotyczącej sytuacji polskiego Trybunału Konstytucyjnego.

Komisja Wenecka przyjęła opinię. Pełny dokument ma zostać opublikowany później

Jak informuje Veritas et Ius, 9 października Komisja Wenecka przyjęła opinię dotyczącą uprawnień prezydenta RP w zakresie odbierania ślubowania od sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Według stowarzyszenia pełna treść dokumentu nie została tego dnia udostępniona, a publikację zapowiedziano na kolejne dni.

Organizacja pyta, czy przekazane wcześniej argumenty prawne mogły mieć znaczenie dla terminu publikacji opinii. Nie przedstawia jednak dowodów potwierdzających taki związek. Sam fakt, że stanowisko stowarzyszenia zostało skierowane do Komisji przed przyjęciem opinii, nie pozwala stwierdzić, że wpłynęło na decyzję o późniejszym udostępnieniu dokumentu.

Veritas et Ius domaga się opublikowania pełnej treści opinii i merytorycznego odniesienia się do przedstawionych argumentów. Podkreśla przy tym, że ocena konstytucyjnej roli prezydenta powinna uwzględniać również wcześniejsze etapy procedury prowadzącej do wyboru sędziów.

Postulat zmian w zasadach wyboru sędziów TK

W obszernym stanowisku stowarzyszenie przedstawia także propozycje zmian systemowych. Postuluje między innymi ustawowe określenie przejrzystych zasad zgłaszania i weryfikacji kandydatów, zapewnienie odpowiedniego czasu na ocenę ich kwalifikacji oraz zagwarantowanie jednakowego traktowania wszystkich osób uczestniczących w procedurze.

Organizacja zwraca również uwagę na potrzebę indywidualnego wskazywania stanowisk i kadencji, a także rozważenia mechanizmu wyboru sędziów większością kwalifikowaną, uzupełnionego rozwiązaniami zapobiegającymi długotrwałemu blokowaniu obsady Trybunału.

W argumentacji odwołuje się do opinii Komisji Weneckiej CDL-AD(2024)035, dotyczącej zmian w polskim Trybunale Konstytucyjnym. Zdaniem stowarzyszenia wnioski z tego dokumentu powinny być stosowane konsekwentnie również w odniesieniu do procedury przeprowadzonej w marcu 2026 r.

Autorzy stanowiska sprzeciwiają się sytuacji, w której kolejne większości parlamentarne wykorzystują instrumenty pozwalające na polityczne kształtowanie składu Trybunału. Podkreślają, że standardy praworządności powinny być jednakowe niezależnie od tego, kto sprawuje władzę.

Stowarzyszenie oczekuje pełnej oceny procedury

Veritas et Ius apeluje do Komisji Weneckiej, by w swojej analizie uwzględniła nie tylko kwestię ślubowania, lecz także wcześniejszy etap wyboru sędziów przez Sejm. Zwraca się również o zapoznanie z pełnym zapisem posiedzenia sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z 12 marca 2026 r., podczas którego odbyło się wysłuchanie kandydatów.

W ocenie organizacji obecny spór powinien prowadzić do ustanowienia jasnych reguł, które ograniczą ryzyko podobnych konfliktów w przyszłości. Ostatecznym celem ma być stworzenie procedury gwarantującej niezależność Trybunału Konstytucyjnego i chroniącej go przed podporządkowaniem interesom politycznym.

Źródło: Republika/X

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X