Co wielką, a co małą literą? 1 stycznia duże zmiany w ortografii języka polskiego
Jedenaście zmian w ortografii ustanowionych przez Radę Języka Polskiego wejdzie w życie 1 stycznia 2026 r. Językoznawca, prof. Danuta Krzyżyk z RJP, wyjaśniła na wtorkowej konferencji prasowej w PAP, że nowe reguły będą łatwiejsze do stosowania w praktyce. Zmiany prowadzą do uproszczenia zasad pisowni.
Zmiany, które wejdą w życie 1 stycznia 2026, dotyczą niektórych reguł używania wielkich i małych liter, a także pisowni łącznej lub rozdzielnej oraz użycia łącznika. Rada Języka Polskiego w ten sposób chce ujednolicić zasady i ułatwić piszącym ich nauczenia się oraz stosowania w praktyce. To najpoważniejsza korekta reguł pisowni od kilkudziesięciu lat - ostatnia reforma została przeprowadzona w Polsce w 1936 r.
Członek zespołu RJP przygotowującego zmiany w ortografii, językoznawca prof. Danuta Krzyżyk podkreśliła, że pisownia będzie teraz łatwiejsza.
To uproszczenie reguł i zmniejszenie liczby wyjątków. Odwołujemy się także do zwyczaju językowego Polaków, czyli do tego, jak już dzisiaj niektóre wyrazy, nazwy mieszkańców czy przymiotniki od nazw własnych zapisują - wyjaśniła.
Celem działań jest także wyeliminowanie niekonsekwencji i doprecyzowanie istniejących reguł.
Przewodniczący zespołu RJP przygotowującego zmiany prof. Piotr Żmigrodzki zapowiedział, że nowy słownik ortograficzny będzie obejmował około 100 tys. haseł. Będzie bezpłatny, dostępny w trzech wersjach - książkowej (w ograniczonym nakładzie), elektronicznej, jednak nie w postaci pliku PDF, ale w postaci aplikacji, oraz mobilnej - na telefony komórkowe.
Prelegenci zachęcili również do śledzenia kampanii promocyjnej „Ortografia 2026” na platformach społecznościowych. Raz w tygodniu na profilach o nazwie „Ortografia 2026” na Instagramie, YouTubie, Facebooku publikowany jest jeden post szczegółowo informujący o jednej z nowych zasad ortograficznych. W przystępnej formie można z nich czerpać wiedzę o wszystkich nowych regułach.
Uspokoili również, że w latach 2026–2030 na egzaminach zewnętrznych, m.in. ósmoklasisty i maturalnym, akceptowane będą zarówno dotychczasowe, jak i nowe zasady zapisu. Dopiero od 2031 roku obowiązywać będą nowe reguły ortografii.
Jakie zmiany nas czekają?
Jedną z najważniejszych zmian jest zapis nazw mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi. Od 1 stycznia będziemy je pisać wielką literą, tak jak dziś piszemy nazwy mieszkańców części świata, krajów, regionów. Poprawny będzie więc zapis: Warszawianin, Krakowianin, Ochocianka, Mokotowianin.
Wprowadzona zostanie również pisownia wielką literą nie tylko nazw firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych, ale także pojedynczych egzemplarzy tych wyrobów. Napiszemy zatem: pod oknem zaparkował czerwony Ford.
Małą literą będziemy pisać przymiotniki tworzone od nazw osobowych, bez względu na to, czy ich interpretacja jest dzierżawcza (odpowiadają na pytanie: czyj?), czy też jakościowa (odpowiadają na pytanie: jaki?), np. dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, koncepcja kartezjańska, filozofia sokratejska, dialogi platońskie, wiersz miłoszowski.
Kolejną ważną zmianą, którą wprowadza RJP, jest łączna pisownia nie– z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi bez względu na kategorię stopnia, a więc także w stopniu wyższym i najwyższym, np. niemilszy, nienajmilszy, nielepiej, nieprędzej, nienajlepiej, nienajstaranniej.
Zmiana dotyczy też zakresu użycia wielkich liter w nazwach własnych. W nazwach obiektów przestrzeni publicznej od 1 stycznia będziemy pisać wielką literą wyrazy: aleja, brama, bulwar, osiedle, plac, park, kopiec, kościół, klasztor, pałac, willa, zamek, most, molo, pomnik, cmentarz itp. Małą literą zostaje tylko „ulica”. Napiszemy więc: ulica Józefa Piłsudskiego, ale: Aleja Róż, Brama Warszawska, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Kościół Mariacki, Pałac Staszica, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, Pomnik Ofiar Getta, Cmentarz Rakowicki.
Wielką literą będziemy pisać wszystkie człony (oprócz przyimków i spójników) w wielowyrazowych nazwach lokali usługowych i gastronomicznych, np. Karczma Słupska, Kawiarnia Literacka, Księgarnia Naukowa, Kino Charlie, Apteka pod Orłem, Bar Flisak, Hotel pod Różą, Hotel Campanile, Restauracja pod Żaglami, Winiarnia Bachus, Zajazd u Kmicica, Pierogarnia Krakowiacy, Pizzeria Napoli, Trattoria Santa Lucia, Restauracja Veganic, Teatr Rozmaitości.
W konferencji wzięli udział przewodnicząca Rady Języka Polskiego prof. Katarzyna Kłosińska, przewodniczący zespołu RJP przygotowującego reformę prof. Piotr Żmigrodzki oraz członkowie tego zespołu: prof. Ewa Kołodziejek, prof. Danuta Krzyżyk i prof. Mariusz Rutkowski.
Źródło: Republika, PAP
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube
Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB
Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X
