Bezprawie na każdym kroku. Jak z tego wyjść?

W ośmiu obszarach, podzielonych na dwie części – dotyczących ustroju wymiaru sprawiedliwości oraz zagrożonych praw i wolności obywatelskich autorzy raportu zajęli się kolejno: podważaniem statusu Krajowej Rady Sądownictwa, bezprawnym odwoływaniem kierownictw sądów, rzecznikami dyscyplinarnymi i sądownictwem dyscyplinarnym sądów, nieopublikowaniem wyroków Trybunału Konstytucyjnego i jego konsekwencjami, przejęciem Prokuratury Krajowej, wydaniem bezprawnych „Wytycznych w sprawie obowiązujących przepisów prawnych dotyczących dostępu do procedury przerywania ciąży”, naruszeniami wolności sumienia i religii w wymiarze edukacji religijnej w szkole, naruszeniami prawa do pozyskiwania informacji – przejęciem mediów publicznych.

"Proponujemy zarówno pilne rozwiązania naprawcze, które pozwolą na odwrócenie nadużyć, jakich dopuścił i wciąż dopuszcza się obecny rząd oraz na przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Sformułowane są również postulaty dalszych, systemowych zmian prawnych, które mają zapobiec możliwości popełniania podobnych nadużyć w przyszłości", czytamy we wprowadzeniu do raportu.

Raport został przygotowany we współpracy ze Stowarzyszeniem Prawnicy dla Polski, Fundacją „Warszawskie Seminarium Aksjologii Administracji”, Niezależnym Stowarzyszeniem Prokuratorów Ad Vocem oraz Ogólnopolskim Zrzeszenie Sędziów „Sędziowie RP”.

Poniżej przedstawiamy główne tezy opracowania.

"Obecny rząd podważa status Krajowej Rady Sądownictwa, ze względu na  rzekomo niezgodny z Konstytucją, z prawem Unii Europejskiej oraz Konwencją  o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, tryb wyboru  sędziowskiej części jej członków, powołując się na orzecznictwo TSUE oraz  ETPC, mimo iż Trybunał Konstytucyjny uznał, że tryb ten jest zgodny z Konstytucją, a wskazane trybunały nie mają kompetencji do oceny zgodności z konstytucją norm kreujących sposób powołania sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa;

W konsekwencji rząd uniemożliwia KRS wykonywanie jej istotnych funkcji, takich jak rozpatrywanie kandydatur na stanowiska sędziów, czy wręcz uzurpuje  sobie jej kompetencje, jak w wypadku wyrażania zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego po osiągnięciu wieku przejścia w stan spoczynku;

Z punktu widzenia prawnego brak jest konieczności dokonywania zmian w systemie wyborów sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa, lecz konieczne jest stosowanie się przez organy władzy publicznej do prawa powszechnie obowiązującego;

Można rozważać dokonanie zmian w systemie wyborów sędziów-członków KRS jako rozwiązanie sporu politycznego, przy czym musi być zachowana zasada zwierzchniej władzy Narodu, co wyklucza powrót do systemu wyboru przez sędziów;

Ministrowie Sprawiedliwości Adam Bodnar i Waldemar Żurek wielokrotnie odwoływali prezesów i wiceprezesów sądów z naruszeniem obecnie obowiązującej procedury, w tym ignorując skutki postanowienia zabezpieczającego, a następnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 października 2024 r. wydanych w sprawie K 2/24;

Działania ministrów są nielegalne i tym samym prawnie nieskuteczne co oznacza, że osobom faktycznie pozbawionym możliwości wykonywania legalnie sprawowanych funkcji powinna zostać przywrócona faktyczna możliwość ich sprawowania, a powołania dokonane na ich miejsca – za niewywołujące skutków prawnych;

W dalszej perspektywie konieczna jest nowelizacja przepisów określających procedurę odwoływania prezesów sądów tak, by czyniły one zadość wymaganiom wynikającym z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

Ministrowie Sprawiedliwości Adam Bodnar i Waldemar Żurek bezprawnie ogłosili odwołanie Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych i jego dwóch Zastępców, a następnie powołali nowe osoby na te funkcje;

Nominatka Ministra Żurka analogicznie ogłosiła odwołanie terenowych zastępców Rzecznika przy sądach okręgowych i apelacyjnych, bez podstawy prawnej, a następnie powołanie nowych osób w to miejsce;

Ministrowie powierzali również obowiązki sędziów sądu dyscyplinarnego bez wymaganego prawem zasięgnięcia opinii Krajowej Rady Sądownictwa oraz powoływali tzw. Rzeczników ad hoc (do konkretnej sprawy), pomimo postanowienia zabezpieczającego TK, zakazującego takiej praktyki;

Wszystkie działania nominatów Ministrów i osób przez nich powołanych powinny zostać uznane za bezskuteczne, a osoby, którym uniemożliwiono wykonywanie ich funkcji – przywrócone na ich stanowiska;

Należy ponadto zastąpić system terenowych rzeczników i sądów dyscyplinarnych, działających przy danych sądach i powoływanych spośród ich sędziów, specjalną służbą podobną do prokuratury oraz specjalnym sądem dyscyplinarnym działającym przy Sądzie Najwyższym;

Od marca 2024 r. rząd zaprzestał publikowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, wbrew jednoznacznemu obowiązkowi wynikającemu z Konstytucji;

Praktyka rządu prowadzi do dwugłosu w sprawie związania podmiotów skutkami wyroków, a w tym m.in. do wątpliwości co do możliwości wznawiania postępowań cywilnych, karnych, administracyjnych lub sądowo-administracyjnych, których rozstrzygnięcia zostały wydane na podstawie przepisów uchylonych przez TK w nieopublikowanych wyrokach;

W celu uniknięcia powyższych wątpliwości i uchronienia obywateli RP przed potencjalnie niejednolitą praktyką organów i sądów, konieczne jest uchwalenie przepisów, które doprowadzą do zawieszenia terminów maksymalnych na wznowienie powyższych postępowań do momentu opublikowania wyroków TK;

Należy również rozważyć przekazanie kompetencji do wydawania publikatorów urzędowych innym organom, na przykład Trybunałowi Konstytucyjnemu;

Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar bezprawnie pozbawił Dariusza Barskiego pełnionej przez niego funkcji Prokuratora Krajowego. Następnie na wniosek ministra Bodnara, Prezes Rady Ministrów Donald Tusk powołał Jacka Bilewicza do pełnienia obowiązków tej funkcji, po czym powołał Dariusza Korneluka na nowego Prokuratura Krajowego. Oba powołania dokonały się sprzecznie z obowiązującą w tym zakresie procedurą;

Działania podejmowane przez Jacka Bilewicza i Dariusza Korneluka należy uznać za bezskuteczne, podobnie jak i działania prokuratorów powołanych lub delegowanych przez nich, natomiast należy przywrócić funkcje wszystkim prokuratorom, którym zostały one odebrane;

W celu zwiększenia niezależności prokuratury należy rozważyć powierzenie kompetencji powoływania Prokuratora Generalnego Prezydentowi RP lub wprowadzić wybory powszechne na Prokuratora Generalnego albo prokuratorów regionalnych;

Wydanie Wytycznych w sprawie obowiązujących przepisów prawnych dotyczących dostępu do procedury przerwania ciąży było bezprawne i doprowadziło do praktykowania w szpitalach aborcji wykonywanej bez wskazań medycznych i bez ograniczeń czasowych;

Przywrócenie stanu zgodnego z prawem wymaga niezwłocznego uznania Wytycznych za niewiążące (przez Ministra Zdrowia, a w sytuacji braku takiej woli Trybunał Konstytucyjny) i nowelizacji rozporządzenia w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, na podstawie którego obecnie egzekwuje się działanie szpitali zgodnie z Wytycznymi;

Polska Konstytucja potrzebuje doprecyzowania w kwestii ochrony życia na prenatalnym etapie rozwoju. Podobnie należy wypracować spójne i precyzyjne przepisy ustawowe, które ograniczą dowolność ich interpretacji. Dobrym punktem wyjścia byłoby ujednolicenie terminologii ustawowej odnoszącej się do dziecka poczętego jako podmiotu prawa do życia;

Opisane naruszenia wolności religii nie były wynikiem prowadzenia polityki zmierzającej do systemowego ograniczenia tej wolności;

Przywrócenie praworządności w zakresie realizacji wolności sumienia i religii w sferze edukacji religijnej w szkole wymaga natychmiastowej publikacji wyroków Trybunału Konstytucyjnego i zastosowania się do nich, zadośćuczynienia pokrzywdzonym, choćby w wymiarze symbolicznym oraz wprowadzenia systemowych zmian legislacyjnych;

Rozwiązaniem zapewniającym stabilizację regulacji objętych zgodą społeczną i porozumiem ze wspólnotami religijnymi jest przeniesienie treści dotychczas funkcjonującego rozporządzenia w sprawie warunków organizacji lekcji religii na poziom ustawy. Postulat ten realizuje Obywatelski projekt ustawy procedowany aktualnie w Sejmie (Druk nr 1603/X kadencja);

Bartłomiej Sienkiewicz, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, odwołał członków zarządów i rad nadzorczych spółek mediów publicznych, ignorując przepisy szczególne regulujące te kwestie. Następnie, wobec wątpliwości co do skuteczności tych powołań, ogłosił postawienie spółek w stan likwidacji i powołał likwidatorów;

Działania Ministra zostały uznane za sprzeczne z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Jedynym rozwiązaniem wątpliwości co do legalności powoływania zarządów i rad nadzorczych mediów publicznych jest przywrócenie udziału Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w tej procedurze".

OTWÓRZ PREPRINT RAPORTU

Źródło: Instytut Ordo Iuris, Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X