NIK ujawnia błędy podczas powodzi z 2024 roku. Alerty, zapora w Stroniu Śląskim i problemy z łącznością

Jeden alert dla 11 województw

Powódź, która we wrześniu 2024 roku uderzyła przede wszystkim w województwa dolnośląskie i opolskie, spowodowała wielomiliardowe straty oraz zniszczenia infrastruktury i prywatnego mienia. Po katastrofie pojawiły się zarzuty dotyczące szybkości i skuteczności reakcji administracji. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła więc kontrolę obejmującą lata 2024–2025. Kontrolerzy przyjrzeli się instytucjom działającym na wszystkich poziomach zarządzania kryzysowego – od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji i Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, przez urzędy wojewódzkie, aż po starostwa i samorządy najbardziej dotkniętych miejscowości. NIK stwierdziła nieprawidłowości na każdym z tych szczebli. Jednocześnie pozytywnie oceniono działania dotyczące pozyskiwania środków finansowych na pomoc poszkodowanym.

Jednym z punktów krytycznej oceny NIK są działania Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Od 11 do 15 września 2024 roku RCB wysyłało alerty o identycznej treści na terenie aż 11 województw. Według ustaleń Izby komunikaty nie były różnicowane w zależności od skali zagrożenia. Nie uwzględniały również gwałtownie pogarszającej się sytuacji w powiatach kłodzkim i nyskim – czyli na terenach szczególnie mocno dotkniętych późniejszym żywiołem.

Poważne zastrzeżenia kontrolerzy przedstawili również wobec funkcjonowania administracji wojewódzkiej na Dolnym Śląsku.

NIK ustaliła, że nie zapewniono tam odpowiedniego poziomu zarządzania kryzysowego. Wojewódzki Plan Zarządzania Kryzysowego nie został zaktualizowany, a mimo napływających komunikatów meteorologicznych i hydrologicznych na zagrożonych terenach nie ogłoszono pogotowia ani alarmu przeciwpowodziowego.

Szczególnie istotne ustalenie dotyczy katastrofy w Stroniu Śląskim. Jak wynika z dokumentu NIK, dyrektor RCB nie otrzymał od wojewody informacji o przerwaniu zapory. W efekcie wiadomość o nadchodzącym zagrożeniu nie została przekazana mieszkańcom. Kontrolerzy odnotowali jednak również prawidłowe działania. Administracja wojewódzka pozyskiwała pieniądze z rezerw celowych na przeciwdziałanie powodzi i usuwanie jej następstw. W 2024 roku wydano na ten cel ponad 610 mln zł, natomiast w pierwszej połowie 2025 roku – 124,5 mln zł.

Lepszą ocenę w części obszarów otrzymał Urząd Wojewódzki w Opolu. Monitorował sytuację meteorologiczną i hydrologiczną, dysponował odpowiednią obsadą oraz infrastrukturą. Administracja posiadała również informacje dotyczące stanu infrastruktury hydrotechnicznej, możliwości zabezpieczenia terenów oraz miejsc przeznaczonych do ewakuacji. W trakcie samej powodzi występowano o pomoc m.in. do Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych i Sił Zbrojnych RP.

Nie obyło się jednak bez uchybień. Mimo przekroczenia stanów ostrzegawczych i alarmowych wojewoda nie ogłosiła pogotowia i alarmu przeciwpowodziowego. Urząd nie zainicjował również wysłania alertów RCB po otrzymaniu kolejnych informacji o zwiększeniu zrzutów wody ze zbiornika Nysa.

Brak ćwiczeń i problemy z systemem ostrzegania

Kontrola objęła także starostwa w Kłodzku i Nysie. W żadnym z nich nie organizowano ćwiczeń, szkoleń ani treningów z zakresu zarządzania kryzysowego, obejmujących m.in. działania przeciwpowodziowe i ewakuację mieszkańców. W powiecie kłodzkim problemem był również magazyn przeciwpowodziowy oraz funkcjonowanie Lokalnego Systemu Osłony Przeciwpowodziowej. Podczas katastrofy przedwcześnie przestały działać stacje pomiarowe w Żelaźnie, Stroniu Śląskim i Lądku-Zdroju.

Co więcej, stacji w Stroniu Śląskim nie przywrócono do działania mimo tego, że starostwo wiedziało o awarii urządzenia już od 28 czerwca 2024 roku. Do RCB nie zgłoszono też potrzeby wysłania alertu dotyczącego przerwania zapory. Jednocześnie starostwo odpowiednio wcześnie zmobilizowało zespół zarządzania kryzysowego, uruchomiło całodobowe dyżury i następnie ogłosiło pogotowie oraz alarm przeciwpowodziowy.

Z kolei powiat nyski nie dysponował aktualnym Powiatowym Planem Zarządzania Kryzysowego, obejmującym m.in. plan ewakuacji ludzi, zwierząt i mienia.

Kontrolerzy przyjrzeli się także działalności Wód Polskich. Nieprawidłowości stwierdzono m.in. w Krajowym Zarządzie Gospodarki Wodnej, Regionalnym Zarządzie Gospodarki Wodnej we Wrocławiu oraz Zarządzie Zlewni w Nysie.

Jednym z najpoważniejszych problemów była łączność. Nie zapewniono skutecznego alternatywnego sposobu kontaktowania się z obsługą zbiorników w przypadku awarii telefonów i internetu. System radiowy DMR, który miał służyć właśnie w sytuacjach nadzwyczajnych, nie działał na zbiornikach Zarządu Zlewni w Nysie, w tym w Stroniu Śląskim. NIK wskazała, że powodowało to opóźnienia w przekazywaniu informacji.

Izba oceniła również, że RZGW nie zareagował odpowiednio na pojawiające się 14 września informacje dotyczące trudnej sytuacji na zbiorniku w Stroniu Śląskim. Działania ograniczyły się do publikowania komunikatów w mediach społecznościowych i przekazania informacji starostwu w Kłodzku.

Kolejna kontrola 

Od czasu powodzi zmieniły się przepisy. Od początku 2025 roku obowiązuje ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej. Z kolei uchwalona 29 maja 2026 roku nowelizacja przepisów o zarządzaniu kryzysowym zmieniła system planowania – jeden plan zarządzania kryzysowego ma zostać zastąpiony planem zarządzania ryzykiem oraz planem reagowania kryzysowego. 

Na tym działania kontrolerów się nie kończą. Odbudowa terenów zniszczonych przez żywioł wciąż trwa, dlatego NIK rozpoczyna kolejną kontrolę. Tym razem ma ona dotyczyć odbudowy infrastruktury oraz inwestycji przeciwpowodziowych na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie.

Źródło: Republika, nik.gov.pl

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X