Homo-małżeństwa w polskich USC mimo art. 18 Konstytucji? Od niedzieli nowe zasady

Od niedzieli nowe zasady w urzędach

23 sierpnia wejdzie w życie rozporządzenie ministra cyfryzacji dotyczące wzorów dokumentów wydawanych w ramach rejestracji stanu cywilnego. W praktyce oznacza to możliwość dokonywania w każdym USC transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci.

Zmianie uległy wzory m.in. odpisu zupełnego i skróconego aktu małżeństwa oraz zaświadczenia dotyczącego danych znajdujących się w rejestrze stanu cywilnego.

W nowych dokumentach przewidziano rozwiązania pozwalające na uwzględnienie małżeństw zawartych za granicą przez dwie kobiety albo dwóch mężczyzn. Wcześniejsze formularze były oparte na podziale na rubryki „dane kobiety” i „dane mężczyzny”.

Wątpliwości dotyczące art. 18 Konstytucji

Wprowadzenie nowych zasad odbywa się w czasie, gdy trwa spór o to, jak należy stosować przepisy dotyczące zagranicznych małżeństw jednopłciowych w Polsce.

Art. 18 Konstytucji stanowi, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny znajduje się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Na ten przepis powoływał się prezydent Karol Nawrocki, gdy w lipcu zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu.

W uzasadnieniu swojej decyzji prezydent wskazywał, że instytucjonalizacja związku partnerskiego i przyznanie partnerom uprawnień zbliżonych do tych przysługujących małżonkom nie może prowadzić do osłabienia szczególnego statusu małżeństwa określonego w Konstytucji.

TSUE i NSA otworzyły drogę do transkrypcji

Podstawą obecnych zmian są również wcześniejsze orzeczenia sądowe. W listopadzie 2025 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że państwo członkowskie powinno uznać małżeństwo osób tej samej płci legalnie zawarte w innym państwie UE, nawet jeśli samo nie przewiduje takiej instytucji w swoim prawie.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny zaczął wydawać wyroki nakazujące polskim urzędom dokonywanie transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych.

W marcu 2026 roku NSA orzekł w sprawie małżeństwa Jakuba Cupriaka-Trojana i Mateusza Trojana, zawartego w 2018 roku w Berlinie. Sąd wskazał wówczas, że techniczne niedostosowanie systemu rejestracji stanu cywilnego nie może być powodem niewykonania wyroku. W maju warszawski USC dokonał transkrypcji tego aktu.

Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy

Sprawa nie zakończyła się jednak na rozstrzygnięciach NSA. 28 lipca Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności przepisów rozporządzenia ministra cyfryzacji dotyczących transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych.

Uzasadniając wyrok, sędzia TK Stanisław Piotrowicz wskazywał na konstytucyjną zasadę heteroseksualności małżeństwa, podkreślając, że transkrypcja może dotyczyć małżeństwa odpowiadającego modelowi wskazanemu w art. 18 Konstytucji, czyli związku kobiety i mężczyzny.

Powstaje więc sytuacja, w której nowe przepisy dotyczące wzorów dokumentów mają wejść w życie 23 sierpnia, mimo że TK zakwestionował regulacje w tym zakresie. Sam wyrok jest również przedmiotem sporu politycznego – przedstawiciele rządu kwestionują jego skutki prawne.

Rząd Tuska chce, by transkrypcja była możliwa w każdym USC

Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski argumentował, że po wejściu w życie nowych przepisów osoby zainteresowane nie będą już musiały czekać na indywidualne rozstrzygnięcia sądów administracyjnych. Transkrypcji ma można dokonać w dowolnym urzędzie stanu cywilnego.

Rozporządzenie opublikowano w Dzienniku Ustaw 22 maja. Trzymiesięczne vacatio legis miało pozwolić na przygotowanie systemu rejestracji stanu cywilnego do nowych wzorów dokumentów.

Nie wszystkie samorządy zapowiadają jednak stosowanie nowych regulacji. Przykładowo burmistrz Zakopanego Łukasz Filipowicz deklarował, że tamtejszy urząd będzie odmawiał transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych, wskazując, że rozporządzenie nie zmienia Konstytucji.

Spór o definicję małżeństwa nie wygasa

Nowe przepisy wchodzą więc w życie w wyjątkowo napiętym momencie. Z jednej strony są orzeczenia TSUE i NSA, które stały się podstawą do wprowadzenia procedury transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych. Z drugiej – art. 18 Konstytucji, lipcowe weto prezydenta Nawrockiego oraz lipcowe orzeczenie TK wskazujące na konstytucyjny model małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny.

Według badania CBOS przeprowadzonego w dniach 18–20 maja 2026 roku, 45 proc. badanych uważało transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci za krok w dobrą stronę. Dokładnie taki sam odsetek respondentów był przeciwnego zdania. Za rozwiązaniem częściej opowiadały się kobiety niż mężczyźni.