Polska 22 marca – co wydarzyło się tego dnia

1219 - Zmarł Henryk Kietlicz, arcybiskup gnieźnieński od 1199 r.; zwolennik reform gregoriańskich i uniezależnienia Kościoła od władzy świeckiej.

1585 - Urodził się Krzysztof Radziwiłł, od 1615 roku hetman polny litewski, od 1633 wojewoda wileński, od 1635 roku hetman wielki litewski, dowódca wojskowy w czasie wojen szwedzkich 1617-1629 oraz w wojnie smoleńskiej z Rosją.

1609 - W Krakowie urodził się przyszły król Polski Jan II Kazimierz Waza.

1786 - W Warszawie urodził się Joachim Lelewel, historyk, bibliograf, numizmatyk, działacz niepodległościowy, członek Rządu Narodowego w czasie Powstania Listopadowego; „Nauka była zatrudnieniem całego mego życia, jest ona moją drugą ojczyzną” - mawiał o sobie.

1822 - Aleksandrów Łódzki otrzymał prawa miejskie.

1840 – Święcenia kapłańskie przyjął Józef Michał Krüger, rodowity fromborczanin, kanonik warmiński od 1863r., fundator stypendiów, których celem było m.in. wspieranie studentów i pobożnych celów.

1841 - Na pola koło dzisiejszej wsi Wilkanowo (województwo lubuskie) spadł meteoryt.

1864 - W Wilnie powieszony został przez władze carskie Konstanty „Kastuś” Kalinowski, jeden z przywódców Powstania Styczniowego, komisarz Rządu Narodowego na Litwę.

1887 - Władze carskie aresztowały w Wilnie Józefa Piłsudskiego, a następnie przewiozły go do twierdzy pietropawłowskiej w Petersburgu; Piłsudski w Wilnie związał się z konspiracyjną grupą, która współdziałała z frakcją terrorystyczną „Narodnej Woli”; nie mając świadomości, że planuje ona zamach na cara Aleksandra III, został zamieszany w jego przygotowanie.

1891 - W Miastkowie koło Garwolina urodził się Bogusław Miedziński, żołnierz Legionów Polskich, podpułkownik WP, polityk, publicysta, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego; poseł na Sejm (1922-38), senator i marszałek Senatu (1938-39).

1910 - W Woli Duchackiej pod Krakowem urodził się Stefan Janus, pilot, major WP i podpułkownik RAF, dowódca 315 dywizjonu myśliwskiego i 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego (dywizjony 303, 316, 317), więzień Stalagu Luft III w Żaganiu.

1915 - I wojna światowa: Kapitulacja austriackiej załogi Twierdzy Przemyśl; do rosyjskiej niewoli dostało się 120 tys. żołnierzy.

1925 - W Krakowie urodziła się Halina Mikołajska, aktorka teatralna i filmowa, pedagog, członek KSS KOR, znana m.in. z ról w filmach „Nikt nie woła”, „Drugi brzeg”, „Bilans kwartalny”; po 1976 represjonowana przez władze PRL, internowana w stanie wojennym.

1925 - W Łodzi odsłonięto Grób Nieznanego Żołnierza.

1925 - W Gniewie na Pomorzu urodził się Wojciech Ziembiński, działacz niepodległościowy, współzałożyciel Komitetu Obrony Robotników; od 1977 r. członek Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela; w czasie stanu wojennego aresztowany; w 1983 r. założyciel Kongresu Solidarności Narodu, przekształconego w 1989 r. w Stronnictwo Wierności Rzeczypospolitej - KSN; inicjator i przewodniczący Rady Fundacji Poległym i Pomordowanym na Wschodzie.

1925 - W Zakopanem uroczyście otwarta została Wielka Krokiew, największa skocznia narciarska w Polsce.

1925 - W Krakowie urodziła się Marta Stebnicka, aktorka, piosenkarka, reżyserka, wykładowca krakowskiej PWST.

1925 - W Nervi we Włoszech zmarł Julian Marchlewski, współorganizator SDKPiL (1893) i Związku Spartakusa w Niemczech (1916); od 1918 r. w Rosji sowieckiej, jeden z założycieli Międzynarodówki Komunistycznej; w czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r. przewodniczący Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski w Białymstoku.

1928 - Rozporządzenie prezydenta RP o utworzeniu państwowego przedsiębiorstwa „Polska Poczta, Telegraf i Telefon”.

1933 - W Dachau pod Monachium powstał pierwszy niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny; w ciągu 12 lat przez KL Dachau i jego podobozy przeszło łącznie ponad 200 tys. osób z całej okupowanej przez III Rzeszę Europy, w tym z Polski; do wyzwolenia obozu przez Amerykanów 29 kwietnia 1945 r. śmierć poniosło w nim - według danych muzeum Dachau - 41 500 osób.

1935 – Ustka otrzymała prawa miejskie.

1936 - Początek strajku okupacyjnego 1100 górników w KWK „Śląsk” w Chropaczowie przeciwko planom zwolnień pracowników.

1940 - Początek kilkudniowych zamieszek antyżydowskich na ulicach Warszawy; w czasie rozruchów inspirowanych przez Niemców rabowano żydowskie mieszkania, sklepy, bito przechodniów – Żydów. Część przechodniów stanęła w obronie rabowanych żydowskich sklepów.

1940 - W Warszawie urodziła się Ewa Łętowska, prawniczka, specjalistka w zakresie prawa cywilnego, profesor Instytutu Nauk Prawnych PAN; rzecznik praw obywatelskich (1987-1992), sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego (1999-2002) oraz Trybunału Konstytucyjnego (2002-2011).

1942 – SS rozstrzelało w Wąwolnicy na Lubelszczyźnie 40 (lub według innych źródeł 72 lub 120) Żydów.

1943 - Niemcy dokonali pacyfikacji wsi Chatyń na Białorusi, w wyniku czego życie straciło 149 osób, w tym wiele dzieci. Pacyfikacji dokonał oddział, którym dowodził SS-Brigadeführer Oskar Dirlewanger oraz Batalion Policyjny nr. 118 złożony z niemieckich kolaborantów, członków OUN oraz żołnierzy radzieckich, którzy po wzięciu do niewoli przez Niemców przeszli na ich stronę.

1943 - Niemiecka policja rozstrzelała w Bodzechowie na Kielecczyźnie 130 Żydów.

1944 - W Itzehoe (Niemcy) urodził się Jerzy Janeczek, aktor teatralny i filmowy, odtwórca roli Witii Pawlaka w serii filmów Sylwestra Chęcińskiego „Sami swoi”, „Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”.

1945 - Debiut teatralny Andrzeja Łapickiego – rola Staszka w „Weselu” Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Jacka Woszczerowicza na deskach Teatru Wojska Polskiego w Łodzi.

1946 - Założono klub sportowy Górnik Wałbrzych.

1947 - W Warszawie ukazał się pierwszy numer „Słowa Powszechnego” dziennika PAX.

1947 - W Warszawie urodził się Marek Bliziński, gitarzysta jazzowy, kompozytor; grał w zespołach m.in. Michała Urbaniaka, Jana Ptaszyna Wróblewskiego.

1950 - W Piotrkowie Trybunalskim urodził się Bogusław Wołoszański, dziennikarz, popularyzator historii, autor cyklu programów „Sensacje XX wieku”.

1951 - W Londynie zmarł gen. Tadeusz Ludwik Piskor, w latach 1926-31 szef Sztabu Generalnego (od 1928 r. Sztabu Głównego); w czasie kampanii polskiej w 1939 r. dowódca Armii „Lublin”, w połowie września podporządkowano mu również Armię "Kraków".

1951 - W Nowym Jorku zmarł Henryk Floyar-Rajchman, działacz niepodległościowy, polityk, dyplomata, major Wojska Polskiego, członek rządów Leona Kozłowskiego i Walerego Sławka, współorganizator ewakuacji rezerw złota Banku Polskiego w 1939 roku.

1951 - Sejm uchwalił ustawę o utworzeniu Wojskowej Akademii Technicznej oraz ustawę o utworzeniu Akademii Wojskowo-Politycznej.

1957 - W Warszawie urodził się Jacek Kaczmarski, poeta, pieśniarz, bard „Solidarności”, członek popularnego trio (z Przemysławem Gintrowskim i Zbigniewem Łapińskim). Najsłynniejszym utworem Kaczmarskiego były „Mury”, piosenka stała się hymnem „Solidarności” i symbolem antykomunistycznej opozycji.

1957 - Sejm zatwierdził dekret o przywróceniu nazwy miastu Katowice i województwu katowickiemu; po śmierci Stalina w marcu 1953 r. Rada Państwa podjęła decyzję o przemianowaniu Katowic na Stalinogród.

1961 - W Inowrocławiu urodził się Robert Janowski, piosenkarz, aktor, prezenter telewizyjny; popularność przyniosła mu rola Jana w musicalu „Metro”.

1962 - W Warszawie urodziła się Katarzyna Figura, aktorka, gwiazda polskiego kina, znana m.in. z filmów „Pociąg do Hollywood”, „Kingsajz”, „Ajlawiu”, „Historie miłosne”, „Ubu król”, „Żurek”, „Panie Dulskie”.

1963 - Premiera filmu Jerzego Passendorfera „Zerwany most”.

1981 - Premiera 1. odcinka serialu telewizyjnego Tylko Kaśka w reżyserii Włodzimierza Haupego.

1987 - Trener kolarski Andrzej Imosa, podczas przejazdu treningowego wraz z grupą podopiecznych przez miejscowość Rudka Bałtowska koło Ostrowca Świętokrzyskiego, został zaatakowany przez pijanego napastnika, wskutek czego przewrócił się z rowerem i odniósł śmiertelne obrażenia głowy (zmarł 6 kwietnia).

1987 - W Warszawie odbyły się 15. Mistrzostwa Świata w Biegach Przełajowych.

1990 - Sejm przyjął ustawę o likwidacji Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch”. Członkiem pierwszej komisji likwidacyjnej, powołanej przez premiera Tadeusza Mazowieckiego, był m.in. Donald Tusk.

1991 – Sejm przyjął ustawę „Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych”, tworząc ramy prawne dla rynku kapitałowego w Polsce.

1995 - Premiera filmu „Faustyna” w reżyserii Jerzego Łukaszewicza.

1999 - Postała Fundacja ITAKA organizacja pozarządowa zajmująca się poszukiwaniem osób zaginionych.

2000 - Statek pasażerski TSS Stefan Batory został przekazany na złom do tureckiej stoczni.

2003 - W Warszawie zmarł Jakub Karpiński, socjolog, historyk, politolog, działacz opozycji antykomunistycznej, członek Towarzystwa Kursów Naukowych.

2005 - W Chicago zmarł Edward Moskal, przedsiębiorca, prezes Kongresu Polonii Amerykańskiej w latach 1988-2005.

2009 – Otwarto Muzeum Dobranocek w Rzeszowie.

2010 - We Wrocławiu zmarł Ignacy Rutkiewicz, dziennikarz, w latach 1982-90 redaktor naczelny miesięcznika „Odra”, w latach 1990-94 prezes Polskiej Agencji Prasowej, prezes Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.

2014 - Zmarł Zbigniew Wójcik, historyk, badacz dziejów XVI-XVII w.; żołnierz Armii Krajowej.