Spór o TK trafia na forum międzynarodowe. Apel o pilny monitoring

Stowarzyszenie Veritas et Ius – W Służbie Narodowi skierowało do szeregu instytucji międzynarodowych pilne zawiadomienie dotyczące sytuacji wokół Trybunału Konstytucyjnego. Organizacja domaga się rozważenia działań prewencyjnych i objęcia sprawy monitoringiem, wskazując na zagrożenia dla niezależności sądownictwa konstytucyjnego, ciągłości jego funkcjonowania oraz skutecznej ochrony praw obywateli.

Wystąpienie jest związane z trwającym sporem dotyczącym wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, zakresu kompetencji organów państwa oraz sposobu obejmowania urzędów sędziowskich. Stowarzyszenie zwraca szczególną uwagę na możliwość wykorzystania Policji lub innych środków przymusu w sytuacji, gdy istotne kwestie prawne pozostają przedmiotem sporów i postępowań.

Apel do instytucji międzynarodowych

Zawiadomienie skierowano do przedstawicieli i właściwych organów Rady Europy, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Komisji Europejskiej, Komisji Weneckiej, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz Departamentu Stanu USA.

Stowarzyszenie zwraca się m.in. o zbadanie przedstawionych okoliczności, uzyskanie wyjaśnień od polskich władz oraz rozważenie działań monitoringowych w granicach kompetencji poszczególnych instytucji. Wnioskuje także o formalne potwierdzenie otrzymania zawiadomienia i wskazanie trybu jego dalszego rozpatrzenia.

Jak podkreślono w dokumencie, celem inicjatywy nie jest poparcie którejkolwiek ze stron konfliktu politycznego, lecz ochrona procedur prawnych i zagwarantowanie, że spory ustrojowe będą rozstrzygane przez właściwe organy, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Spór o skład Trybunału i kompetencje organów państwa

Jednym z najważniejszych zagadnień poruszonych w wystąpieniu jest postępowanie dotyczące sporu kompetencyjnego zarejestrowanego pod sygnaturą Kpt 1/26. Według przedstawionych przez stowarzyszenie informacji sprawa dotyczy kompetencji Prezydenta i Sejmu w związku z obejmowaniem urzędów przez osoby wybrane na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

Organizacja wskazuje również na skargę konstytucyjną Ts 161/26, dotyczącą zarzucanych nieprawidłowości w procedurze wyboru sędziów, oraz na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2026 r. w sprawie K 3/26.

Zdaniem autorów zawiadomienia szczególnej uwagi wymaga ryzyko podejmowania działań faktycznych, które mogłyby przesądzić o sytuacji instytucjonalnej Trybunału, zanim właściwe organy rozstrzygną podnoszone wątpliwości prawne.

Stowarzyszenie zaznacza jednocześnie, że nie każda interwencja funkcjonariuszy na terenie instytucji sądowej musi być bezprawna. Kluczowe znaczenie mają, jak wskazano w dokumencie, podstawa prawna konkretnego działania, jego cel, konieczność, proporcjonalność oraz ewentualny wpływ na niezależność sądownictwa.

Cztery obszary wymagające wyjaśnienia

W zawiadomieniu przedstawiono cztery główne grupy zagadnień związanych z wyborem sędziów Trybunału Konstytucyjnego w 2026 roku.

Pierwsza dotyczy informacji o procedurze Niebieskiej Karty, która miała odnosić się do jednego z kandydatów wybranych w marcu. Autorzy domagają się weryfikacji tych doniesień, zastrzegając, że samo wszczęcie takiej procedury nie przesądza o odpowiedzialności karnej ani o popełnieniu przemocy domowej.

Druga kwestia odnosi się do opóźnień w obsadzaniu wakatów i możliwego wpływu kumulowania wyborów na konstytucyjną zasadę indywidualnych, dziewięcioletnich kadencji sędziów.

Trzecim zagadnieniem jest sposób rozpatrzenia kandydatury dr. Michała Skwarzyńskiego, zgłoszonego w procedurze wyborczej w marcu 2026 roku. Stowarzyszenie wskazuje na wątpliwości dotyczące rzetelności procedury oraz możliwości skorzystania ze skutecznej ochrony prawnej.

Czwarty obszar dotyczy kwalifikacji zawodowych Macieja Berka, wybranego do Trybunału we wrześniu 2026 roku, a konkretnie sporu o spełnienie ustawowego wymogu odpowiedniego doświadczenia zawodowego. Organizacja postuluje weryfikację dokumentacji i zastosowanych kryteriów, bez przesądzania wyniku oceny prawnej.

Wszystkie te kwestie przedstawiono jako wymagające niezależnego zbadania.

Wymiar europejski i międzynarodowy

W dokumencie zwrócono również uwagę na postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, w tym sprawę Skwarzyński przeciwko Polsce, oznaczoną numerem 27956/26, oraz sprawę Dziurda i inni przeciwko Polsce, o numerze 17392/26.

Stowarzyszenie argumentuje, że sytuacja wokół Trybunału powinna zostać przeanalizowana także w kontekście gwarancji wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, w szczególności prawa do rzetelnego procesu i skutecznego środka ochrony prawnej. Przywołuje również wartości zapisane w Traktacie o Unii Europejskiej oraz międzynarodowe standardy niezależności sądownictwa.

Autorzy wystąpienia zastrzegają przy tym, że zastosowanie poszczególnych przepisów do konkretnych okoliczności wymaga odrębnej oceny prawnej. Samo wniesienie skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie oznacza automatycznego zawieszenia krajowych procedur.

„Spory konstytucyjne muszą być rozstrzygane na podstawie prawa”

Głównym postulatem Veritas et Ius jest zapobieżenie sytuacji, w której działania faktyczne organów państwowych zastąpiłyby rozstrzygnięcia podejmowane w przewidzianych prawem procedurach.

Stowarzyszenie domaga się, aby instytucje międzynarodowe oceniły podstawy prawne ewentualnych interwencji, zwróciły się do polskich władz o wyjaśnienia i rozważyły monitoring sytuacji. Wskazuje przy tym na możliwe konsekwencje dla ciągłości postępowań, ochrony praw jednostek oraz zdolności Trybunału do wykonywania jego konstytucyjnych zadań.

Organizacja podkreśla, że inicjatywa ma charakter prewencyjny i nie powinna być utożsamiana z poparciem stanowiska którejkolwiek ze stron sporu. Jej celem ma być ochrona niezależności instytucji oraz zagwarantowanie, że nawet najpoważniejsze konflikty ustrojowe będą rozwiązywane z poszanowaniem prawa.

Źródło: Republika

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.

Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google. 

Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube

Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB

Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X