Rosyjscy oligarchowie szykują się na koniec rządów Putina. Trzy scenariusze
Wierność Władimirowi Putinowi na pokaz, a za zamkniętymi drzwiami coraz większe niezadowolenie. Rosyjscy oligarchowie, pozbawieni dawnych wpływów i międzynarodowych przywilejów, zaczynają coraz śmielej myśleć o Rosji bez obecnego przywódcy. Jak opisuje „The Economist”, w prywatnych rozmowach niektórzy przestali nawet nazywać Putina „Szefem”. Coraz częściej mówią o nim „Dziadek”. Najbogatsi Rosjanie mają już rozważać scenariusze politycznej przyszłości kraju, licząc na odzyskanie utraconych wpływów.
Przez lata rosyjscy oligarchowie należeli do najpotężniejszych ludzi w kraju. Ich majątki dawały im nie tylko ogromne możliwości biznesowe, ale również wpływ na decyzje polityczne na Kremlu. Władimir Putin stopniowo zakończył jednak epokę niezależnych magnatów, podporządkowując wielki biznes interesom państwa i własnej władzy.
Teraz, jak wynika z analizy opublikowanej przez „The Economist”, wśród najbogatszych Rosjan narasta frustracja. Wojna przeciwko Ukrainie, zachodnie sankcje i utrata międzynarodowych przywilejów sprawiły, że ich pozycja znacząco się zmieniła.
Dawne podróże prywatnymi odrzutowcami, luksusowe jachty na Lazurowym Wybrzeżu czy zagraniczne rezydencje stały się znacznie trudniej dostępne. Oligarchowie stracili również znaczną część wpływów na politykę Kremla.
Symbolicznym przejawem zmiany nastrojów ma być sposób, w jaki niektórzy z nich określają rosyjskiego przywódcę. Wcześniej używali określeń „Nachalnik” (Szef) lub „Pierszyj” (Pierwszy). Obecnie w prywatnych rozmowach ma pojawiać się określenie „Ded”, czyli „Dziadek”.
Pamiętają, kto naprawdę rządzi. Milczenie oligarchów po rozpoczęciu wojny
Jak przypomina „The Economist”, wymowna scena rozegrała się 24 lutego 2022 roku, zaledwie kilka godzin po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę.
Putin wezwał wówczas na Kreml ponad 30 miliarderów. Spotkanie odbyło się w Sali Katarzyny. Biznesmeni, w maseczkach ochronnych, zostali ustawieni wzdłuż ściany, podczas gdy prezydent przemawiał do nich z dystansu, bez maseczki.
Przekaz był jasny: oczekuje pełnego poparcia dla wojny, utrzymania produkcji, stabilności gospodarczej i miejsc pracy.
Nikt z obecnych nie odważył się zabrać głosu. Ta cisza dobrze oddawała zasady systemu zbudowanego przez Putina, w którym sprzeciw wobec Kremla może oznaczać utratę majątku, wolności, a nawet życia.
Oligarchowie doskonale pamiętają przypadek Michaiła Chodorkowskiego. Jeden z najbogatszych Rosjan, który w 2003 roku publicznie zarzucił Putinowi korupcję i wspierał opozycję, został później skazany za oszustwa i uchylanie się od podatków. W więzieniu spędził dziesięć lat.
Od tamtej pory rosyjscy miliarderzy nauczyli się jednej zasady: z Kremlem lepiej nie dyskutować publicznie.
Trzy scenariusze Rosji po Putinie
Choć nic nie wskazuje na to, by Putin zamierzał dobrowolnie oddać władzę, w moskiewskich elitach coraz częściej pojawiają się rozważania dotyczące przyszłości kraju po jego odejściu.
W przypadku śmierci lub rezygnacji obecnego prezydenta obowiązki głowy państwa przejąłby tymczasowo premier Michaił Miszustin. Dalszy rozwój wydarzeń mógłby jednak przebiegać na kilka sposobów.
W analizach przywołanych w materiale wskazywane są trzy główne scenariusze:
- Transformacja demokratyczna – wariant najbardziej pożądany na Zachodzie, ale oceniany jako najmniej prawdopodobny. Wieloletnie rządy Putina osłabiły instytucje demokratyczne, społeczeństwo obywatelskie i mechanizmy kontroli władzy.
- Kontynuacja autorytaryzmu – władzę przejąłby kolejny przedstawiciel aparatu bezpieczeństwa. Nowy przywódca mógłby jednak nie dysponować takim autorytetem i politycznym kapitałem jak Putin.
- Republika oligarchiczna – powrót do systemu, w którym największe grupy biznesowe i struktury państwowe dzielą się wpływami. To właśnie taki wariant miałby być najbardziej atrakcyjny dla rosyjskich miliarderów.
Ostatni scenariusz oznaczałby dla oligarchów szansę na odzyskanie politycznego znaczenia i większą przewidywalność prowadzenia interesów.
Putin uzależnił miliarderów od Kremla
Aby zrozumieć dzisiejsze nastroje rosyjskich elit, trzeba cofnąć się do początku lat 90. Po rozpadzie Związku Radzieckiego w Rosji pojawiła się grupa biznesmenów, którzy dzięki prywatyzacji i politycznym koneksjom zgromadzili gigantyczne majątki.
Oligarchowie stali się wówczas faktycznymi współgospodarzami państwa. Sytuacja zmieniła się po objęciu władzy przez Putina w 2000 roku. Nowy przywódca nie zamierzał dzielić się wpływami. Wielki biznes miał zostać podporządkowany państwu, a przede wszystkim Kremlowi.
Inwestor Bill Browder porównywał tę zmianę do przemiany właścicieli wielkich fortun z pewnych siebie „panów świata” w posłusznych uczniów.
Po rozpoczęciu wojny przeciwko Ukrainie mechanizm kontroli jeszcze się zaostrzył. Biznesmeni uznawani za nielojalnych tracili przedsiębiorstwa i aktywa, natomiast osoby bliskie władzy otrzymywały lukratywne kontrakty, między innymi w sektorze zbrojeniowym.
Rosja ma obecnie rekordową liczbę 155 miliarderów, których łączny majątek szacowany jest na blisko 700 miliardów dolarów. Bogactwo nie oznacza jednak niezależności.
Są bogaci, ponieważ cieszą się łaską Putina, a nie odwrotnie – zauważa przebywający na emigracji analityk Dmitrij Nekrasow.
Melniczenko mówi o końcu jednoosobowych rządów
Jednym z nielicznych rosyjskich miliarderów, którzy zdecydowali się częściowo wyjść poza obowiązującą linię milczenia, jest Andriej Melniczenko, potentat branży nawozowej i jeden z najbogatszych Rosjan.
W rozmowie z „The Economist” powtórzył część oficjalnej narracji Kremla dotyczącą odpowiedzialności Zachodu za kryzys wokół Ukrainy. Jednocześnie opowiedział się za zakończeniem jednoosobowych rządów i ponownym otwarciem Rosji na społeczność międzynarodową.
Jego wypowiedzi mogą świadczyć o rosnącym niezadowoleniu części elity gospodarczej. Jednocześnie Kreml toleruje takie głosy przynajmniej w ograniczonym zakresie, być może chcąc zachować pozory pluralizmu.
Nie oznacza to jednak, że oligarchowie są gotowi na otwarty bunt.
Bill Browder ostrzega, że rosyjscy miliarderzy doskonale wiedzą, jakie konsekwencje może przynieść bezpośrednia konfrontacja z Putinem. Z kolei inwestor Mike Calvey uważa, że biznesmen próbujący obecnie wystąpić przeciwko Kremlowi ryzykowałby więzienie i utratę całego majątku.
Oligarchowie czekają na koniec epoki Putina
Rosyjscy miliarderzy znaleźli się w trudnym położeniu. Z jednej strony są uzależnieni od władzy, z drugiej coraz bardziej odczuwają koszty wojny i międzynarodowej izolacji.
Publicznie nadal demonstrują lojalność wobec Kremla, ale za zamkniętymi drzwiami coraz częściej mają rozmawiać o przyszłości bez obecnego przywódcy.
Nie oznacza to, że Putin w najbliższym czasie straci władzę. Otwarty sprzeciw wobec niego pozostaje skrajnie ryzykowny, a rosyjski system polityczny został skonstruowany tak, by utrudniać jakąkolwiek zmianę na szczytach władzy.
Największym marzeniem oligarchów może być jednak powrót do czasów, gdy pieniądze oznaczały również polityczną siłę. Pytanie tylko, czy następca Putina pozwoli im ponownie zasiąść przy stole, od którego obecny prezydent skutecznie ich odsunął
Źródło: Republika/The Economist
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś nasz artykuł do końca.
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w Wiadomościach Google.
Jesteśmy na Youtube: Bądź z nami na Youtube
Jesteśmy na Facebooku: Bądź z nami na FB
Jesteśmy na platformie X: Bądź z nami na X
Najnowsze
Dlaczego Hołownia nie potrafi postawić się Tuskowi? Kukiz ujawnił dwa powody
Janusz Kowalski: odłożymy spory polityczne, skupimy się na ciężkiej pracy, dzieją się rzeczy ważne
Deutsche Bank i jego klienci – rosyjska oligarchia, biznesmeni z Korei Płn. i... Jeffrey Epstein