Polska 4 września – co wydarzyło się tego dnia

1512 – Kanonik warmiński Andrzej Kopernik został wykluczony ze wspólnoty kapitulnej i pozbawiony należnych mu dochodów. Powodem była postępująca jego choroba, najprawdopodobniej kiła, choć współcześni określali ją jako trąd, której objawy już wcześniej leczył we Włoszech. Dzięki interwencji króla Zygmunta I. w roku następnym odzyskał jednak swoje prawa w kapitule. 

1725 - W Fontainebleau odbył się ślub króla Francji Ludwika XV. i Marii Leszczyńskiej. 

1809 - W Krzemieńcu urodził się Juliusz Słowacki, poeta, dramaturg, jeden z najwybitniejszych twórców polskiego romantyzmu; autor m.in. dramatów „Kordian”, „Balladyna”, „Lilla Weneda”, „Sen srebrny Salomei”, „Mazepa”, „Samuel Zborowski”, a także poematów „Beniowski”, „Anhelli”, „Król-Duch” i „Ojciec zadżumionych”. 

1812 - Zmarł Hieronim Janusz Sanguszko, generał, wojewoda wołyński, targowiczanin. 

1860 – Na dworzec kolei Warszawsko-Petersburskiej w Wilnie wjechał pierwszy pociąg. 

1865 - W Słupówce koło Kcyni urodziła się Maria Karłowska, zakonnica, założycielka Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej; beatyfikowana przez papieża Jana Pawła II. w 1997 r. 

1879 - W Aleksandrowie Kujawskim doszło do spotkania cara Aleksandra II. i cesarza Niemiec Wilhelma I. 

1887 - W Warszawie urodził się Wacław Piotrowski, malarz, portrecista, pejzażysta i rysownik. 

1890 - W Krakowie urodził się Michał Żymierski, pierwotnie Łyżwiński, ps. „Rola”, żołnierz Legionów Polskich, generał WP; w 1927 r. skazany za nadużycie finansowe, zdegradowany i wydalony z wojska; po wyjściu z więzienia nawiązał współpracę z sowieckim wywiadem; od 1943 r. doradca wojskowy Sztabu Głównego GL, następnie dowódca AL (1944). W latach 1944-1947 naczelny dowódca WP; od 1945 r. marszałek Polski; w 1946 r. stanął na czele Państwowej Komisji Bezpieczeństwa, koordynującej działania przeciwko środowiskom niepodległościowym; w 1953 r. aresztowany - zwolniony i zrehabilitowany w 1955 r. 

1890 - We Lwowie urodził się Eugeniusz Geppert, malarz, przedstawiciel koloryzmu; organizator Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu. 

1895 – W Warszawie otwarto Średnią Szkołę Mechaniczno-Techniczną ufundowaną przez finansistów Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda. 

1899 - W Odessie urodziła się Ida Kamińska, aktorka, reżyserka, pedagog, tłumaczka; w latach 1955-1968 dyrektor Państwowego Teatru Żydowskiego w Warszawie; w 1967 r. otrzymała nominację do Oscara w kategorii najlepszej roli kobiecej za rolę w filmie „Sklep przy głównej ulicy”; w 1968 r. wyemigrowała do USA. 

1909 - Urząd prezydenta Warszawy objął Aleksander Miller; w sierpniu 1915 r. opuścił miasto razem z wycofującymi się przed Niemcami wojskami rosyjskimi. 

1924 - W Warszawie urodził się Jerzy Ficowski, poeta, eseista, tłumacz, odkrywca talentu Papuszy, znawca kultury romskiej i żydowskiej, entuzjasta twórczości Brunona Schulza. 

1930 - W Poznaniu urodził się Marek Sewen, dyrygent, kompozytor i altowiolista. 

1939 - Początek ewakuacji z Warszawy korpusu dyplomatycznego, rządu i instytucji państwowych oraz złota Banku Polskiego. 

1939 - W czasie tzw. krwawego poniedziałku w Częstochowie żołnierze Wehrmachtu zastrzelili na ulicach 300-500 mieszkańców miasta. 

1939 - Kampania polska: załoga samolotu PZL.23 Karaś z 51. Eskadry Rozpoznawczej ostrzelała i obrzuciła bombami niemiecki pociąg przewożący uzbrojenie i sprzęt wojskowy na stacji w Białej Piskiej na terenie ówczesnych Prus Wschodnich. 

1942 - Przewodniczący Starszeństwa Żydów w Litzmannstadt Getto Chaim Mordechaj Rumkowski wygłosił dramatyczne przemówienie ogłaszające zarządzoną przez Niemców tzw. Wielką Szperę - akcję deportacji z łódzkiego getta do niemieckiego obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem 15-20 tys. dzieci, osób starszych i chorych. 

1944 – Powstanie Warszawskie: Niemcy zbombardowali gmach PKO przy ul. Jasnej i elektrownię na Powiślu. 

1944 – Powstanie Warszawskie: ppłk Jan Mazurkiewicz „Radosław” został mianowany dowódcą odcinka Czerniaków. 

1944 – Powstanie Warszawskie: Rozwiązano Grupę „Północ” AK walczącą pod dowództwem płk Karola Ziemskiego „Wachnowskiego”. 

1952 - W Kościanie zmarł Józef Węgrzyn, aktor, reżyser, wystąpił m.in. w filmach „Księżna Łowicka”, „Trędowata”, „Dziesięciu z Pawiaka”, „Znachor”, „Strachy” i „Kościuszko pod Racławicami”. 

1957 - Wyemitowano pierwsze wydanie magazynu telewizyjnego „Eureka”. 

1961 - Premiera filmu „Dziś w nocy umrze miasto” w reż. Jana Rybkowskiego. 

1963 - W Szczecinie piłkarska reprezentacja Polski pokonała Norwegię 9:0; w meczu tym swoją pierwszą bramkę dla drużyny narodowej strzelił 16-letni Włodzimierz Lubański. Do czasu rozegranego w 2009 r. meczu z San Marino, wygranego 10:0, było to najwyższe zwycięstwo polskiej reprezentacji. 

1966 - W Warszawie na Stadionie Dziesięciolecia odbyły się „Dożynki Tysiąclecia”. 

1966 - We Wrocławiu urodził się Marek Krajewski, pisarz, filolog klasyczny, autor m.in. cyklu kryminałów z Eberhardem Mockiem w roli głównej: „Śmierć w Breslau”, „Koniec świata w Breslau”, „Widma w mieście Breslau”, „Festung Breslau”, „Dżuma w Breslau”, „Głowa Minotaura” oraz „Rzeki Hadesu”. 

1966 - Prymas kard. Stefan Wyszyński dokonał koronacji Cudownego Obrazu Matki Bożej Skalmierzyckiej koronami poświęconymi przez papieża Pawła VI. 

1972 - W Warszawie zmarł Stanisław Milski, aktor, reżyser teatralny, wystąpił m.in. w filmach „Popiół i diament”, „Szatan z siódmej klasy” i „Gdzie jest generał”. 

1978 - W Łodzi urodził się Borys Szyc, aktor warszawskiego Teatru Współczesnego, wystąpił m.in. w filmach „Symetria”, „Vinci”, „Pręgi”, „Testosteron”, „Wojna polsko-ruska”, „Kret”, „1920 Bitwa warszawska”, „Pokot”, a także w serialach „Oficer” oraz „Tajemnica twierdzy szyfrów”. 

1979 - Premiera filmu „Panny z Wilka” w reż. Andrzeja Wajdy.

1984 - W Poznaniu zmarł prof. Henryk Łowmiański, historyk, znawca epoki średniowiecza, badacz początków polskiej państwowości. 

1997 - Na antenie TVP1 wyemitowano pierwszy odcinek teleturnieju „Jaka to melodia?”. 

2010 - W Katowicach zmarł Janusz Kidawa, reżyser, scenarzysta, autor filmu „Grzeszny żywot Franciszka Buły”. 

2012 - W Tatrach zginął Józef Szaniawski, politolog, sowietolog, publicysta, dziennikarz; w latach 1970-1985 redaktor PAP; od 1973 r. współpracował z Radiem Wolna Europa; aresztowany za działalność niepodległościową w 1985 r. i skazany przez sąd wojskowy na 10 lat więzienia; uniewinniony przez Sąd Najwyższy, wyszedł na wolność w grudniu 1989 r. 

2014 – W Nettlebed w hrabstwie Oxford w Wielkiej Brytanii zmarł Jerzy Ostoja-Koźniewski, powstaniec warszawski, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, działacz emigracyjny, minister skarbu w ostatnim rządzie na uchodźstwie. 

2016 - W Krakowie, w wieku 104 lat, zmarł prof. Adam Bielański, chemik, , autor podręcznika „Podstawy chemii nieorganicznej”; twórca polskiej szkoły katalizy, profesor Akademii Górniczo-Hutniczej, a następnie Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

2022 – W Warszawie zmarł Edward Hulewicz, piosenkarz, kompozytor, autor tekstów. Był autorem znanych przebojów, m.in: „Za zdrowie Pań”, „Bo jedno życie mam”. W 1977 r. wystąpił w „Wodzireju” Feliksa Falka, w którym zaśpiewał piosenkę „Ritmo Carnavale”. 

źródło: PAP