Polska 16 lutego – co wydarzyło się tego dnia

1358 - W Sieradzu przywódca rycerskiej konfederacji wielkopolskiej Maciej Borkowic złożył przysięgę wierności królowi Kazimierzowi Wielkiemu. Dokument był pierwszym oficjalnym aktem prawnym, w którym pojawiło się słowo „Rzeczpospolita” na określenie Korony Królestwa Polskiego.

1514 - W Feldkirch w Austrii urodził się Retyk, właściwie Georg Joachim von Lauchen, matematyk, astronom, lekarz, autor tablic trygonometrycznych; od 1554 r. przebywał w Krakowie; przyjaciel Mikołaja Kopernika, jeden z inicjatorów wydania jego dzieł.

1576 - Nowo wybrany król Polski książę siedmiogrodzki Stefan Batory zaprzysiągł w Meggeszu Pacta conventa.

1665 - W Sokołówce koło Lwowa zmarł Stefan Czarniecki, hetman polny korony, wojewoda ruski, kijowski; w okresie potopu szwedzkiego wsławił się działaniami przeciw wojskom króla Szwecji Karola X Gustawa; brał również udział w wojnie polsko-rosyjskiej w latach 50. i 60. XVII w.

1731 - W Rzymie urodził się Marcello Bacciarelli, włoski malarz, od 1766 r. przebywał na dworze króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Warszawie.

1757 - W Skokach na Podlasiu urodził się Julian Ursyn Niemcewicz, dramaturg, powieściopisarz, poeta, pamiętnikarz, działacz polityczny, autor m.in. komedii „Powrót posła”, dramatu „Kazimierz Wielki” i powieści „Dwaj panowie Sieciechowie”.

1816 - W Kielcach z inicjatywy Stanisława Staszica założona została Szkoła Akademiczno-Górnicza.

1833 - W Bodzentynie urodził się Józef Szermentowski, malarz, rysownik.

1848 - W Paryżu odbył się ostatni publiczny koncert Fryderyka Chopina.

1873 - W Petersburgu urodził się Wacław Kłoczowski, uczestnik bitwy morskiej pod Cuszimą, kontradmirał floty rosyjskiej, później Marynarki Wojennej II RP.

1893 - W Brzezinach koło Łodzi urodził się Julian Grobelny, działacz PPS; w latach 1943-1944 przewodniczący Rady Pomocy Żydom „Żegota”, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata.

1897 - We Wróblinie na Opolszczyźnie urodził się Jan Cybis - malarz, krytyk sztuki; nazywany „papieżem” kolorystów polskich, współtwórca Komitetu Paryskiego, czyli tzw. kapistów, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Sopocie, wychowawca kilku pokoleń malarzy.

1915 - W Monachium zmarł Alfred Wierusz-Kowalski, malarz; tematem jego prac były sceny rodzajowe, często z motywami koni i wilków; autor m.in. obrazów „W pościgu za Tatarem”, „W polu”, „Na tropie” i „Nocna jazda”.

1918 - W warszawskim teatrze „Sfinks” zadebiutował Michał Znicz; aktor teatralny i filmowy, reżyser; zagrał m.in. w „Pieśniarzu Warszawy”.

1918 - Taryba - Rada Litewska – proklamowała niepodległość Litwy ze stolicą w Wilnie. Proklamację podpisali m.in. Antanas Smetona, późniejszy prezydent Litwy, Augustinas Voldemaras, późniejszy premier Litwy oraz Stanisław Narutowicz, brat Gabriela Narutowicza.

1919 - W Trewirze podpisano rozejm kończący powstanie wielkopolskie. Podpisany układ przedłużający rozejm między państwami Ententy a Niemcami, objął również front wielkopolski, co stało się pod naciskiem marszałka Ferdinanda Focha. Jednocześnie Armia Wielkopolska została uznana za wojsko sprzymierzone.

1919 - W Zakopanem urodziła się Natalia Rolleczek pisarka, autorka m.in. „Drewnianego różańca”.

1920 – W regionie Gochy na Kaszubach doszło do starć polskiej ludności z żołnierzami niemieckimi, które przeszły do historii jako „wojna palikowa”. Powodem było niekorzystne dla Polski wytyczenie przebiegu linii granicznej. Dzięki interwencji w Międzynarodowej Komisji Granicznej granicę przesunięto o 10 km na korzyść Polski.

1922 - Górny Śląsk, bez Bytomia, Zabrza i Gliwic, został przyłączony do Polski.

1926 - W Wilnie urodził się Kazimierz Brusikiewicz, aktor filmowy, teatralny i kabaretowy, znany m.in. z filmów „Irena, do domu!”, „Klub kawalerów”, „Skradziona kolekcja”.

1928 - W Warszawie urodziła się Stefania Iwińska, aktorka, znana m.in. z ról w serialu „Dom” i filmu „Krótki film o miłości”.

1929 - W Szopienicach, obecnie w granicach Katowic, urodził się Kazimierz Kutz, reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta; twórca filmów „Krzyż Walecznych”, „Nikt nie woła”, „Ludzie z pociągu”, „Sól ziemi czarnej”, „Perła w koronie”, „Paciorki jednego różańca”, „Śmierć jak kromka chleba”, „Zawrócony”, „Pułkownik Kwiatkowski”; senator i poseł RP.

1932 - W Łomży urodził się Ryszard Bender, działacz polityczny, historyk, prof. KUL, przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (1994).

1936 - W Morges w Szwajcarii w willi Ignacego Paderewskiego powołano tzw. Front Morges, którego celem było odsunięcie od władzy w Polsce sanacji; w spotkaniu i zawarciu porozumienia uczestniczyli obok Paderewskiego gen. Józef Haller, gen. Władysław Sikorski i Wincenty Witos.

1938 - Zmarła Maria Bentkowska, uczestniczka powstania styczniowego i obrony Lwowa 1918-19, podporucznik Wojska Polskiego.

1939 - W Starych Wasiliszkach koło Nowogródka urodził się Czesław Niemen, właściwie Czesław Wydrzycki, jeden z najważniejszych wokalistów i muzyków polskich XX wieku; do jego największych przebojów należą „Sen o Warszawie”, „Pod papugami”, „Dziwny jest ten świat”.

1941 - W Wydawanym w Londynie przez Mieczysława Grydzewskiego i Zygmunta Nowakowskiego piśmie „Wiadomości Polskie Polityczne i Literackie” ukazał się pierwszy fragment poematu Juliana Tuwima „Kwiaty polskie”.

1943 - Do obozu w Trawnikach wysłano pierwszy transport Żydów z warszawskiego getta.

1943 - W niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau zamordowany został Witold Zacharewicz, aktor, odtwórca ról Majewskiego w „Wielkim lesie” Józefa Lejtesa, Zygmunta Augusta w „Barbarze Radziwiłłównie” tegoż reżysera, Leszka Czyńskiego w „Znachorze” Michała Waszyńskiego.

1945 - Armia Czerwona zajęła Lwówek Śląski i Żary.

1945 – W Poznaniu ukazało się pierwsze wydanie dziennika „Głos Wielkopolski”.

1946 – W Pradze rozpoczęły się rokowania ws. zakończenia polsko-czechosłowackiego konfliktu granicznego.

1947 - W Warszawie wznowił działalność polski Pen-Club, jego prezesem został Jan Parandowski.

1953 - W Scranton (USA) zmarł biskup Franciszek Hodur, twórca i przywódca Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego w Stanach Zjednoczonych.

1962 - W Łodzi urodziła się Grażyna Błęcka-Kolska, aktorka, znana m.in. z komedii „Kogel-Mogel” i „Galimatias” oraz filmów Jana Jakuba Kolskiego „Pogrzeb kartofla”, „Jańcio Wodnik”, „Jasminum”.

1968 - Premiera filmu „Żywot Mateusza” w reżyserii Witolda Leszczyńskiego.

1974 - W Gorzowie Wielkopolskim urodził się Tomasz Kucharski, wioślarz, mistrz olimpijski z Sydney (2000) i Aten (2004); dwukrotny mistrz świata.

1978 - Premiera serialu telewizyjnego „Znak Orła” w reżyserii Huberta Drapelli.

1983 - W Poznaniu zmarła Kazimiera Iłłakowiczówna, poetka, tłumaczka; w latach 1926-1935 sekretarka marszałka Józefa Piłsudskiego w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

1985 - Założono Narciarski Klub Sportowy Dynamit Chorzów.

1987 - W Jerozolimie rozpoczął się proces Iwana Demjaniuka, oskarżonego o to, że był w niemieckim obozie zagłady w Treblince sadystycznym strażnikiem SS o przydomku „Iwan Groźny”; skazany na karę śmierci, w 1993 r. został uniewinniony przez Sąd Najwyższy Izraela; w 2008 r. niemiecki Główny Urząd Ścigania Zbrodni Narodowo-Socjalistycznych wystąpił o ekstradycję Demjaniuka z USA; w maju 2011 r. sąd w Monachium skazał Demjaniuka na karę pięciu lat więzienia za udział w zamordowaniu 28 tys. Żydów w Sobiborze w 1943 roku.

1990 - W Paryżu podpisano porozumienie między Klubem Paryskim a Polską, na mocy którego spłata 10 miliardów dolarów zadłużenia z okresu PRL została rozłożona na okres 14 lat.

1990 - Rozpoczął działalność Zakład Karny Herby.

1995 - W Poznaniu zmarł Wiktor Dega, lekarz, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, pierwszy Kawaler Orderu Uśmiechu, żołnierz kampanii polskiej 1939 roku.

2003 - W Salzgitter w Dolnej Saksonii zmarł Edward Czerny, dyrygent, kompozytor i aranżer związany z Polskim Radiem.

2007 - Prezydent RP Lech Kaczyński ujawnił treść tzw. raportu Macierewicza dotyczącego likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych.

2009 - W Warszawie zmarł Stanisław Sieradzki, ps. Świst, żołnierz kompanii „Rudy” batalionu „Zośka” AK, harcerz, więzień stalinowski, skazany w 1953 roku na karę śmierci, zwolniony w 1956 roku.

2016 - W Łodzi zmarł prof. Leon Dyczewski, socjolog, wieloletni wykładowca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, organizator studiów dziennikarskich na tej uczelni, był franciszkaninem konwentualnym.

2020 – W nocy z 15 na 16 lutego w Pruszkowie zmarł, w wieku 87 lat, Jerzy Gruza, reżyser. Gruza był twórcą największych polskich serialowych hitów, w tym „Czterdziestolatka” (1974–1977), „Wojny domowej” (1965-1966), „Pierścień i róża” (1986), „Czterdziestolatek. 20 lat później” (1993. Stworzył też filmy fabularne m.in. „Dzięcioł” (1970), „Przeprowadzka” (1972), „Motylem jestem, czyli romans 40-latka” (1976). W latach 1983-1991 był dyrektorem Teatru Muzycznego w Gdyni. Twórca wielu spektakli Teatru Telewizji. W 2017 r. na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni Jerzy Gruza odebrał Platynowe Lwy za całokształt twórczości.